รู้ทันไข้ดินก่อนสาย เสี่ยงเสียชีวิตสูง

ในช่วงหน้าฝนของประเทศไทย หลายคนอาจคุ้นเคยกับโรคไข้หวัดหรือไข้เลือดออก แต่มีอีกโรคหนึ่งที่มักถูกมองข้าม ทั้งที่มีความรุนแรงและพบได้บ่อยในพื้นที่เขตร้อน นั่นคือ “ไข้ดิน” (Melioidosis) โรคนี้เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในดินและน้ำ โดยสามารถเข้าสู่ร่างกายได้ผ่านบาดแผล การหายใจ หรือการดื่มน้ำที่ปนเปื้อน หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจลุกลามเป็นการติดเชื้อในกระแสเลือดได้

ไข้ดินคืออะไร?

ไข้ดินเป็นโรคติดเชื้อจากแบคทีเรียชื่อ Burkholderia pseudomallei  ซึ่งพบได้ในดิน น้ำ และโคลน โดยเฉพาะในพื้นที่เกษตรกรรมหรือบริเวณที่มีน้ำขัง

เชื้อสามารถเข้าสู่ร่างกายได้ 3 ทางหลัก ได้แก่

• ผ่านบาดแผลหรือผิวหนังที่มีรอยเปิด
• การสูดหายใจเอาละอองดินหรือน้ำที่ปนเปื้อน
• การดื่มน้ำที่ไม่สะอาด

แม้จะพบได้ในหลายพื้นที่ แต่ในประเทศไทยถือว่าเป็นโรคที่ต้องเฝ้าระวัง โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝน

อาการของไข้ดิน สังเกตอย่างไร

อาการของไข้ดินมีความหลากหลาย และอาจคล้ายกับโรคติดเชื้อทั่วไป ทำให้บางครั้งถูกมองข้ามในระยะแรก อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• มีไข้สูง หนาวสั่น
• ไอ เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบาก
• ปวดเมื่อยตามร่างกาย อ่อนเพลีย
• มีแผลติดเชื้อ บวม แดง หรือมีหนอง
• ในบางรายอาจมีอาการปวดท้อง หรือมีฝีในอวัยวะภายใน

หากเชื้อแพร่กระจายเข้าสู่กระแสเลือด อาจเกิดภาวะติดเชื้อรุนแรง (Sepsis) ซึ่งต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด

กลุ่มเสี่ยงที่ควรให้ความสำคัญ

แม้ว่าไข้ดินสามารถเกิดได้กับทุกคน แต่จะพบได้บ่อยในกลุ่มต่อไปนี้

• ผู้ป่วยโรคเบาหวาน
• ผู้ที่มีโรคไต โรคปอดเรื้อรัง
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันลดลง
• เกษตรกร หรือผู้ที่ต้องสัมผัสดินและน้ำเป็นประจำ
• ผู้ที่มีบาดแผลและต้องลุยน้ำหรือโคลน

การรู้ว่าตนเองอยู่ในกลุ่มเสี่ยง จะช่วยให้สามารถป้องกันและสังเกตอาการได้เร็วขึ้น

ไข้ดินต่างจากไข้ทั่วไปอย่างไร

จุดที่ควรสังเกตคือ ไข้ดินมักมีอาการที่ “ไม่ตอบสนองต่อการรักษาเบื้องต้น” หรือมีอาการต่อเนื่องนานกว่าปกติ เช่น

• ไข้ไม่ลดหลังรับประทานยาทั่วไป
• อาการไอหรือหายใจลำบากมากขึ้น
• มีอาการหลายระบบร่วมกัน เช่น ไข้ แผล อ่อนเพลีย

หากมีอาการเหล่านี้ร่วมกับประวัติสัมผัสดิน น้ำ หรือโคลน ควรเข้ารับการตรวจเพิ่มเติม

การป้องกันไข้ดินในชีวิตประจำวัน

• สวมรองเท้าบูทหรืออุปกรณ์ป้องกันเมื่อจำเป็นต้องลุยน้ำหรือดิน
• หลีกเลี่ยงการสัมผัสดินโดยตรง หากมีบาดแผล
• ล้างมือและทำความสะอาดร่างกายหลังสัมผัสดินหรือน้ำ
• ดื่มน้ำสะอาด และหลีกเลี่ยงน้ำที่ไม่ผ่านการกรอง
• ดูแลแผลให้สะอาด ปิดแผลให้มิดชิด

การดูแลตัวเองอย่างสม่ำเสมอจะช่วยลดโอกาสการติดเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

หากมีอาการดังต่อไปนี้ ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์

• มีไข้ต่อเนื่องหลายวัน
• มีอาการทางระบบหายใจ เช่น ไอ หอบเหนื่อย
• มีแผลที่อักเสบหรือมีหนอง
• มีประวัติสัมผัสดิน น้ำ หรือโคลนในช่วงที่ผ่านมา

การวินิจฉัยตั้งแต่ระยะแรก จะช่วยให้การรักษาเป็นไปอย่างเหมาะสมและลดความรุนแรงของโรค

การดูแลและการรักษา

ไข้ดินสามารถรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะเฉพาะ ซึ่งต้องใช้ระยะเวลาการรักษาค่อนข้างนาน และควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างต่อเนื่อง การรับประทานยาให้ครบตามแผนการรักษา และการติดตามอาการอย่างสม่ำเสมอ เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้การฟื้นตัวเป็นไปได้ดี

ไข้ดินเป็นโรคติดเชื้อที่พบได้ในประเทศไทย โดยเฉพาะในช่วงหน้าฝน การรู้จักสาเหตุ อาการ และวิธีป้องกัน จะช่วยให้สามารถดูแลตัวเองได้อย่างเหมาะสม การสังเกตอาการตั้งแต่ระยะแรก และเข้ารับการตรวจเมื่อมีข้อสงสัย เป็นแนวทางที่ช่วยลดความรุนแรงของโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ศูนย์อายุรกรรม
โทร. 0-2265-7777