เสี่ยงกระดูกพรุนไหม ตรวจมวลกระดูกก่อนกระดูกหัก

กระดูกเป็นเหมือน “โครง” หรือนั่งร้านของร่างกายทั้งหมด ที่คอยพยุงร่างกายเราไว้ทั้งวัน แต่สิ่งที่หลายคนไม่ทันสังเกต คือ กระดูกสามารถค่อยๆ บางลงได้แบบเงียบๆ โดยที่เราใช้ชีวิตได้เหมือนเดิม กินได้ เดินได้ ทำงานได้ ไม่ได้มีอาการผิดปกติให้สังเกตได้

พอเวลาผ่านไป กระดูกที่บางลงอาจรับแรงได้น้อยกว่าเดิม จึงเกิดเรื่องที่ไม่มีใครอยากเจอ เช่น ล้มเบาๆ แล้วกระดูกหัก หรือปวดหลังเรื้อรังจากแนวกระดูกสันหลังเปลี่ยนไป เพราะฉะนั้น “การตรวจมวลกระดูก” จึงเหมือนการเช็กสภาพโครงสร้างล่วงหน้า ให้เรารู้ว่าตอนนี้กระดูกแข็งแรงแค่ไหน และควรดูแลแบบไหนให้เหมาะกับตัวเอง

กระดูกพรุนคืออะไร? ทำไมหลายคนไม่รู้ตัว

กระดูกพรุน คือ ภาวะที่กระดูกทั้งตัวบางลงและเปราะขึ้น ทำให้หักได้ง่ายกว่าเดิม จุดที่มักสร้างปัญหาคือ สะโพก หลัง และข้อมือ เพราะเป็นตำแหน่งที่เจอบ่อยเวลาเราหกล้ม หรือใช้แรงพยุงตัว สาเหตุที่ทำให้หลายคนไม่รู้ตัว เพราะกระดูกพรุนมักไม่ทำให้เจ็บหรือปวดในช่วงแรก เราจึงใช้ชีวิตตามปกติ จนกระดูกเริ่มรับแรงได้น้อยลงแล้วเกิดอุบัติเหตุหรือกระแทกเพียงเล็กน้อย ก็เกิดการหักขึ้นมาแบบไม่ทันตั้งตัว

สังเกตอาการที่บอกว่า “กระดูกอาจเริ่มบาง”

อาการเหล่านี้ไม่ได้บอกว่าเป็นแน่นอน แต่เป็นเหมือนสัญญาณเตือนเล็ก ๆ ที่ชวนให้เราหันมาดูแลกระดูกอย่างจริงจังขึ้น

• ส่วนสูงลดลงมากกว่า 3-4 ซม. เมื่อเทียบกับตอนยังเป็นหนุ่มเป็นสาว
• เสื้อผ้าเดิมแต่ดูเตี้ยลง หรือคนใกล้ตัวทักว่า “ช่วงนี้ดูหลังงอหรือโก่งขึ้น”
• ปวดหลังแบบเรื้อรัง โดยเฉพาะเวลายืนนาน นั่งนาน หรือปวดแบบหาสาเหตุชัด ๆ ไม่ได้
• ล้มไม่แรงมากแต่เจ็บมากหรือนานผิดปกติ หรือเคยมีกระดูกหักจากเหตุการณ์ที่ดูไม่น่าจะหัก
• รู้สึกไม่มั่นคงเวลาเดิน/ทรงตัว โดยเฉพาะในผู้สูงวัย เพราะถ้าล้มบ่อย ความเสี่ยงกระดูกหักก็สูงขึ้นตามไปด้วย

ถ้าคุณมีข้อใดข้อหนึ่ง โดยเฉพาะร่วมกับอายุที่มากขึ้น หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ การตรวจมวลกระดูกจะช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้นว่าควรวางแผนดูแลอย่างไร

ใครควรตรวจมวลกระดูก?

กลุ่มอายุที่มักแนะนำให้ตรวจ

• ผู้หญิงอายุ 65 ปีขึ้นไป
• ผู้ชายอายุ 70 ปีขึ้นไป

หรืออายุน้อยกว่านั้น แต่มีความเสี่ยง

• เคยมีกระดูกหักหลังอายุประมาณ 50 ปีขึ้นไป
• มีภาวะหมดประจำเดือนเร็วกว่าเกณฑ์ปกติ หรือต้องตัดรังไข่ออกทั้งสองข้างก่อนวัยหมดประจำเดือน
• ตัวเล็ก ผอม น้ำหนักน้อย
• ใช้ยาบางชนิดต่อเนื่องเป็นเวลานาน เช่น ยากลุ่มสเตียรอยด์
• มีโรคบางอย่างที่กระทบความแข็งแรงของกระดูก
• คนในครอบครัวเคย “สะโพกหัก”
• มีโรคประจำตัวบางชนิดที่เพิ่มความเสี่ยงของการเกิดกระดูกพรุน เช่น ข้ออักเสบรูมาตอยด์ โรคมะเร็งที่ต้องใช้ยาเคมีบำบัดหรือยาต้านฮอร์โมนบางกลุ่ม

ตรวจมวลกระดูกคืออะไร? เจ็บไหม? ใช้เวลานานหรือเปล่า?

การตรวจมวลกระดูกเป็นการตรวจที่ทำได้ง่ายและไม่เจ็บ โดยส่วนใหญ่จะให้คุณนอนนิ่ง ๆ แล้วเครื่องจะวัดความหนาแน่นของกระดูกในจุดสำคัญ เช่น สะโพก และหลังส่วนล่าง ใช้เวลาไม่นานประมาณ 20-30 นาที ก่อนตรวจมักมีคำแนะนำพื้นฐาน เช่น ให้ถอดเครื่องประดับโลหะ เป็นต้น

ผลตรวจบอกอะไร?

สรุปให้เข้าใจง่ายที่สุด คือ ผลตรวจจะบอกว่า “กระดูกของเราแน่นและแข็งแรงแค่ไหนเมื่อเทียบกับมาตรฐาน” โดยทั่วไปผลมักแบ่งเป็น 3 กลุ่ม

• อยู่ในเกณฑ์ปกติ – กระดูกยังแข็งแรงดี
• เริ่มบางลง – ยังไม่ถึงขั้นกระดูกพรุน แต่ควรวางแผนดูแลจริงจัง
• กระดูกพรุน – กระดูกเปราะขึ้น โอกาสหักง่ายขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อวางแผนดูแลรักษา

แพทย์จะดูร่วมกับอายุ ประวัติการหกล้ม หรือเคยกระดูกหักไหม โรคประจำตัวที่มี รวมถึงยาที่ใช้อยู่ เพื่อให้คำแนะนำที่ตรงกับคุณที่สุด ไม่ใช่ดูตัวเลขอย่างเดียว

ถ้าพบว่ากระดูกเริ่มบาง ควรเริ่มดูแลยังไงดี?

1) ขยับร่างกายให้กระดูกได้ทำงาน
กระดูกชอบการเคลื่อนไหว โดยเฉพาะกิจกรรมที่ “ยืน เดิน รับน้ำหนักตัว”

• เดินเร็ว เดินขึ้นบันได เต้นเบา ๆ
• เสริมกล้ามเนื้อด้วยท่าง่าย ๆ หรือยางยืด สัปดาห์ละ 2–3 วัน
• ฝึกทรงตัว ลดโอกาสหกล้ม ซึ่งสำคัญมากในผู้สูงอายุ

2) กินให้พอกับที่กระดูกต้องใช้

• เน้นอาหารที่มีแคลเซียม เช่น นม โยเกิร์ต เต้าหู้ ปลาเล็กปลาน้อย กุ้งแห้ง กะปิ น้ำพริก งา ผักใบเขียวบางชนิด
• ให้ความสำคัญกับวิตามินดี และทำกิจกรรมหรืออกกำลังกายกลางแจ้งตอนที่มีแดด เพราะช่วยให้ร่างกายดูดซึมแคลเซียม แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจหรือเสริมในบางคน

3) จัดบ้าน/ปรับพฤติกรรม ลดโอกาสล้ม

• พื้นไม่ลื่น โดยเฉพาะส่วนอาบน้ำหรือในห้องน้ำ ห้องครัว เพิ่มแสงสว่างให้เพียงพอ
• พรมไม่ลื่น หรือสะดุดง่าย ไม่วางของเกะกะบนพื้นหรือทางเดิน
• งดใส่ถุงเท้าเดินขึ้นลงบันได เพื่อลดการพลัดตกหกล้ม
• ตรวจสายตาและความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเป็นระยะ
• ทำราวจับตามทางเดินในบ้าน ตลอดจนห้องน้ำ เพื่อช่วยป้องกันการพลัดตกหกล้ม
• ใช้อุปกรณ์ช่วยการเดินให้มั่นคงขึ้น เช่น ไม้เท้า (วอล์คเกอร์)

ถ้าคุณอยู่ในวัยที่เหมาะสม หรือมีความเสี่ยงบางข้อ การตรวจมวลกระดูกช่วยให้เรา “เห็นภาพจริง” ว่ากระดูกอยู่ระดับไหน แล้วค่อยวางแผนดูแลให้เหมาะกับตัวเอง บางคนเน้นออกกำลัง ปรับอาหารก็เพียงพอ บางคนควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม

“การรู้ผลเร็ว ทำให้การดูแลได้ง่ายและได้ผลดีขึ้น และช่วยลดโอกาสกระดูกหักจากเหตุไม่คาดคิดในอนาคต”

ศูนย์โรคกระดูกและข้อ
โทร. 0-2265-7777