หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท อาการเป็นอย่างไร สาเหตุ และวิธีการรักษา

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท คือ ภาวะที่หมอนรองกระดูกเสื่อม แตก หรือปลิ้นออกมาทับเส้นประสาทใกล้เคียง เกิดจากกระดูกเสื่อมสภาพตามอายุที่เพิ่มขึ้น และการใช้งานผิดวิธีซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน อาการที่สังเกตได้ชัด คือ ปวดร้าวลงขา เดินนาน ๆ ไม่ได้ และกล้ามเนื้ออ่อนแรง

แต่หากมีสัญญาณเตือนอย่างขาไม่มีความรู้สึก ควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ หรือกระดกข้อเท้าไม่ขึ้น ต้องรีบเดินทางไปพบแพทย์ทันที เพราะอาจเกิดจากภาวะเส้นประสาทถูกกดทับรุนแรงจนอันตราย เราจะพาทุกคนไปรู้จักสาเหตุ อาการ แนวทางการรักษาทั้งแบบผ่าตัดและไม่ผ่าตัด

สารบัญ

• หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท คืออะไร?
• อาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท สังเกตอย่างไร?
• วิธีวินิจฉัยหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?
• แนวทางการรักษาแบบไม่ผ่าตัด vs ผ่าตัด เลือกแบบไหนดี?
• ท่าบริหารบรรเทาอาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (FAQ)

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท คืออะไร?

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Herniated disc) คือ ภาวะที่หมอนรองกระดูกสันหลังมีการฉีกขาดรอบนอก ซึ่งส่งผลให้เจลที่อยู่ภายในไหลออกมากดทับเส้นประสาทบริเวณใกล้เคียง และเกิดเป็นอาการปวดร้าวตามแนวเส้นประสาท

ปัจจัยเสี่ยงที่เร่งให้เกิดภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ ทำให้หมอนรองกระดูกรับน้ำหนักมากเกินไป
• ขาดการออกกำลังกาย ทำให้กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวน้อย
• ใช้งานหลังหนักและไม่ถูกวิธี เช่น ยกของหนัก ก้มผิดท่า นั่งหรือยืนท่าเดิมนานเกินไป

หมอนรองกระดูกส่วนคอ VS ส่วนเอว ทับเส้นประสาทต่างกันยังไง?

หมอนรองกระดูกส่วนคอและเอว เป็นตำแหน่งที่เกิดภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทบ่อยที่สุด ซึ่งมีอาการและผลกระทบที่แตกต่างกัน ดังนี้

อาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท สังเกตอย่างไร?

อาการเด่นที่สุดคือ ปวดหลังร้าวลงขาหรือแขน ตามตำแหน่งที่เกิด ปวดมากขึ้นเมื่อจาม ไอ หรือขยับตัว ร่วมกับอาการชาและกล้ามเนื้ออ่อนแรง ซึ่งต่างจากปวดกล้ามเนื้อทั่วไปที่มักปวดเฉพาะจุดโดยไม่ร้าวไปที่อื่น

• ปวดร้าวลงสะโพก ต้นขา น่อง หรือปลายเท้า (หากเป็นหมอนรองกระดูกเอว) หรือร้าวลงไหล่ แขน มือ หรือนิ้วมือ (หากเป็นหมอนรองกระดูกคอ)
• ปวดจี๊ดขึ้นมาเวลาไอ จาม หรือเบ่ง
• มีอาการชา รู้สึกเหมือนไฟช็อตตามแนวเส้นประสาท บางครั้งมีแสบร้อน เข็มทิ่ม มดไต่
• กล้ามเนื้อแขนหรือขาอ่อนแรง
• ในกรณีรุนแรงคือ ควบคุมการขับถ่ายปัสสาวะและอุจจาระไม่ได้ กระดกข้อเท้าขึ้นไม่ได้ เท้าตกขณะเดิน (Foot Drop) กล้ามเนื้อแขนหรือขาลีบลง ควรรีบปรึกษาแพทย์เฉพาะทางที่ศูนย์โรคกระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยยุทธ เพื่อให้แพทย์ทำการวินิจฉัยสาเหตุและรักษาโดยด่วน
  
  

วิธีวินิจฉัยหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?

แพทย์จะเริ่มจากซักประวัติลักษณะอาการปวดและตรวจร่างกายของผู้ป่วยเป็นหลัก โดยสอบถามอาชีพ กิจวัตรประจำวัน ซึ่งหากสงสัยว่ากระดูกแตกหรือเส้นประสาทเสียหาย อาจพิจารณาส่งตรวจภาพถ่ายทางรังสีเพิ่มเติม

• ทดสอบยกขาตรง (Straight Leg Raising Test) ผู้ป่วยยกขาขึ้นขณะนอนหงาย หากมีอาการปวดร้าวแปลว่าเส้นประสาทถูกกดทับ
• ตรวจ Reflex ทดสอบปฏิกิริยารีเฟล็กซ์อัตโนมัติของร่างกาย
• เอกซเรย์ (X-ray) ดูโครงสร้างกระดูกสันหลังและช่องว่างระหว่างข้อต่อ
• MRI สามารถมองเห็นเนื้อเยื่อ หมอนรองกระดูก กล้ามเนื้อ และเส้นประสาทได้ชัดเจน
  
  

แนวทางการรักษาแบบไม่ผ่าตัด vs ผ่าตัด เลือกแบบไหนดี?

การรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องผ่าตัด โดยผู้ป่วยกว่า 80% อาการดีขึ้นได้ด้วยการไม่ผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดเฉพาะในรายที่จำเป็น ตามระยะความรุนแรงที่กล่าวไป

รักษาแบบไม่ผ่าตัด

• ปรับพฤติกรรม หลีกเลี่ยงการยกของหนัก ทำงานหรือนั่งผิดท่า ควรลุกเปลี่ยนอิริยาบถบ่อย ๆ พร้อมออกกำลังกาย เพื่อคุมน้ำหนักตัว
• รักษาด้วยยา ได้แก่ ยาแก้ปวด ยาคลายกล้ามเนื้อ ยาในกลุ่ม NSAIDs และ Gabapentin
• กายภาพบำบัด ฟื้นฟูความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและลดแรงกดที่เส้นประสาท
• ฉีดยาสเตียรอยด์เข้าโพรงเส้นประสาท 

รักษาด้วยวิธีผ่าตัด

แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดกระดูกสันหลังในรายที่อาการรุนแรง เช่น กล้ามเนื้ออ่อนแรงชัดเจนหรือกลั้นการขับถ่ายไม่ได้ หรือรักษาด้วยวิธีอื่นแล้วไม่ดีขึ้น ปัจจุบันสามารถผ่าตัดผ่านกล้อง (Microdiscectomy) ข้อดีคือ แผลมีขนาดเล็ก เสียเลือดน้อย ฟื้นตัวเร็ว

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (FAQ)

หมอนรองกระดูกหายเองได้ไหม?

ภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท สามารถหายเองได้โดยไม่ต้องผ่าตัด ด้วยการพักการใช้งาน หลีกเลี่ยงการก้ม ยกของหนัก รวมถึงการนั่งหลังงอนาน ๆ เพื่อลดการกดทับ แต่หากอาการไม่ดีขึ้นภายใน 4-6 สัปดาห์ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินอาการเพิ่มเติม

ฟื้นฟูหมอนรองกระดูกได้อย่างไร?

ไม่นั่งทำงานท่าเดิมนาน ๆ ลุกขึ้นเปลี่ยนอิริยาบถทุก ๆ 30-45 นาที ใช้ยาลดอักเสบกลุ่ม NSAIDs ตามคำแนะนำของแพทย์ รวมถึงหมั่นทำกายภาพบำบัด เพื่อเสริมสร้างกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวให้แข็งแรง

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ต่างจากกระดูกสันหลังเสื่อมอย่างไร?

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท คือ ภาวะเฉพาะจุดที่หมอนรองกระดูกเคลื่อนไปกดทับเส้นประสาทโดยตรง ส่วนกระดูกสันหลังเสื่อม คือ กระบวนการเสื่อมสภาพระยะยาวของทั้งหมอนรองกระดูกและข้อต่อ ส่งผลให้มีกระดูกงอกไปกดทับเส้นประสาท

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท รักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ไหม?

ผู้ป่วยกว่า 80% อาการดีขึ้นได้ด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด เช่น การใช้ยา กายภาพบำบัด หรือฉีดยาสเตียรอยด์เข้าโพรงกระดูกสันหลัง

หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้น อันตรายแค่ไหน?

ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรง ส่วนใหญ่ไม่อันตรายถึงชีวิตและดูแลได้ด้วยวิธีไม่ผ่าตัด แต่หากปล่อยไว้จนกดทับเส้นประสาทรุนแรง อาจทำให้การควบคุมปัสสาวะ อุจจาระผิดปกติ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องผ่าตัดทันที

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท กี่วันถึงหาย?

ขึ้นอยู่กับความรุนแรง รายที่ไม่รุนแรงอาจดีขึ้นในไม่กี่สัปดาห์ ด้วยการดูแลตัวเองและกายภาพบำบัด ส่วนรายที่ผ่าตัดผ่านกล้อง มักดีขึ้นได้ภายใน 24-72 ชั่วโมง แต่ต้องใช้เวลาฟื้นฟูร่างกายนานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน จึงจะสามารถกลับไปใช้ชีวิตได้อย่างเต็มที่