หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท อาการเป็นอย่างไร สาเหตุ และวิธีการรักษา

อาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท เกิดจากกระดูกเสื่อมสภาพตามอายุที่เพิ่มขึ้น และการใช้งานผิดวิธีซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน ทำให้หมอนรองกระดูกแตกหรือปลิ้นจนเคลื่อนออกมาทับเส้นประสาทใกล้เคียง อาการที่สังเกตได้ชัดคือ ปวดร้าวลงขา เดินนาน ๆ ไม่ได้ และกล้ามเนื้ออ่อนแรง

แต่หากมีสัญญาณเตือนอย่างขาไม่มีความรู้สึก ควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ หรือกระดกข้อเท้าไม่ขึ้น ต้องรีบเดินทางไปพบแพทย์ทันที เพราะอาจเกิดจากภาวะเส้นประสาทถูกกดทับรุนแรงจนอันตราย เราจะพาทุกคนไปรู้จักสาเหตุ อาการ แนวทางการรักษาทั้งแบบผ่าตัดและไม่ผ่าตัด

สารบัญ

• หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท คืออะไร?
• ความรุนแรงของภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท มีกี่ระดับ?
• อาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท สังเกตอย่างไร?
• วิธีวินิจฉัยหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?
• แนวทางการรักษาแบบไม่ผ่าตัด vs ผ่าตัด เลือกแบบไหนดี?
• ท่าบริหารบรรเทาอาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (FAQ)

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท คืออะไร?

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Herniated disc) คือ ภาวะที่หมอนรองกระดูกเสื่อมสภาพ เมื่ออายุมากขึ้นหรือใช้งานหนัก น้ำในหมอนรองกระดูกที่ช่วยให้ยืดหยุ่นได้ดีจะลดลง ทำให้กระดูกเปราะบางจนแตกหรือปลิ้นออกมากดทับเส้นประสาทที่อยู่ใกล้เคียง และเกิดเป็นอาการปวดร้าวตามแนวเส้นประสาท

ปัจจัยเสี่ยงที่เร่งให้เกิดภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ ทำให้หมอนรองกระดูกรับน้ำหนักมากเกินไป
• ขาดการออกกำลังกาย ทำให้กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวน้อย เวลาหกล้ม กระดูกสันหลังจึงถูกกระแทกรุนแรง
• ใช้งานหลังหนักและไม่ถูกวิธี เช่น ยกของหนัก ก้มผิดท่า นั่งหรือยืนท่าเดิมนานเกินไป
• สูบบุหรี่ ลดการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงหมอนรองกระดูก ทำให้แตกหักและสูญเสียความยืดหยุ่นง่ายขึ้น

หมอนรองกระดูกส่วนคอ VS ส่วนเอว ทับเส้นประสาทต่างกันยังไง?

หมอนรองกระดูกส่วนคอและเอว เป็นตำแหน่งที่เกิดภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทบ่อยที่สุด ซึ่งมีอาการและผลกระทบที่แตกต่างกัน ดังนี้

ความรุนแรงของภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท มีกี่ระดับ?

อาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทไม่ได้ปวดรุนแรงเหมือนกันทุกคน แต่สามารถแบ่งความรุนแรงของอาการได้เป็น 3 ระดับตามผลกระทบต่อการใช้ชีวิต ดังนี้

อาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท สังเกตอย่างไร?

อาการเด่นที่สุดคือ ปวดหลังร้าวลงขาหรือแขน ตามตำแหน่งที่เกิด ปวดมากขึ้นเมื่อจาม ไอ หรือขยับตัว ร่วมกับอาการชาและกล้ามเนื้ออ่อนแรง ซึ่งต่างจากปวดกล้ามเนื้อทั่วไปที่มักปวดเฉพาะจุดโดยไม่ร้าวไปที่อื่น

• ปวดร้าวลงสะโพก ต้นขา น่อง หรือปลายเท้า (หากเป็นหมอนรองกระดูกเอว) หรือร้าวลงไหล่ แขน มือ หรือนิ้วมือ (หากเป็นหมอนรองกระดูกคอ)
• ปวดจี๊ดขึ้นมาเวลาไอ จาม หรือเบ่ง
• มีอาการชา รู้สึกเหมือนไฟช็อตตามแนวเส้นประสาท
• กล้ามเนื้อแขนหรือขาอ่อนแรง
• ในกรณีรุนแรงคือ ควบคุมการขับถ่ายปัสสาวะและอุจจาระไม่ได้ กระดกข้อเท้าขึ้นไม่ได้ เท้าตกขณะเดิน (Foot Drop) กล้ามเนื้อแขนหรือขาลีบลง ควรรีบปรึกษาแพทย์เฉพาะทางที่ศูนย์โรคกระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยยุทธ เพื่อให้แพทย์ทำการวินิจฉัยสาเหตุและรักษาโดยด่วน

วิธีวินิจฉัยหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?

แพทย์จะเริ่มจากซักประวัติลักษณะอาการปวดและตรวจร่างกายของผู้ป่วยเป็นหลัก โดยสอบถามอาชีพ กิจวัตรประจำวัน ซึ่งหากสงสัยว่ากระดูกแตกหรือเส้นประสาทเสียหาย อาจพิจารณาส่งตรวจภาพถ่ายทางรังสีเพิ่มเติม

• ทดสอบยกขาตรง (Straight Leg Raise Test) ผู้ป่วยยกขาขึ้นขณะนอนหงาย หากมีอาการปวดร้าวแปลว่าเส้นประสาทถูกกดทับ
• ตรวจ Reflex ทดสอบปฏิกิริยารีเฟล็กซ์อัตโนมัติของร่างกาย
• เอกซเรย์ (X-ray) ดูโครงสร้างกระดูกสันหลังและช่องว่างระหว่างข้อต่อ
• MRI สามารถมองเห็นเนื้อเยื่อ หมอนรองกระดูก กล้ามเนื้อ และเส้นประสาทได้ชัดเจน

แนวทางการรักษาแบบไม่ผ่าตัด vs ผ่าตัด เลือกแบบไหนดี?

การรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องผ่าตัด โดยผู้ป่วยกว่า 80% อาการดีขึ้นได้ด้วยการไม่ผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดเฉพาะในรายที่จำเป็น ตามระยะความรุนแรงที่กล่าวไป

รักษาแบบไม่ผ่าตัด

• ปรับพฤติกรรม หลีกเลี่ยงการยกของหนัก ทำงานหรือนั่งผิดท่า ควรลุกเปลี่ยนอิริยาบถบ่อย ๆ พร้อมออกกำลังกาย เพื่อคุมน้ำหนักตัว
• รักษาด้วยยา ได้แก่ ยาแก้ปวด ยาคลายกล้ามเนื้อ และยาในกลุ่ม NSAIDs
• กายภาพบำบัด ฟื้นฟูความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและลดแรงกดที่เส้นประสาท
• ฉีดยาสเตียรอยด์เข้าโพรงเส้นประสาท เพื่อลดอาการอัดเสบเฉพาะจุด

รักษาด้วยวิธีผ่าตัด

แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดกระดูกสันหลังในรายที่อาการรุนแรง เช่น กล้ามเนื้ออ่อนแรงชัดเจนหรือกลั้นการขับถ่ายไม่ได้ หรือรักษาด้วยวิธีอื่นแล้วไม่ดีขึ้น ปัจจุบันสามารถผ่าตัดผ่านกล้อง (Endoscopic Surgery) ข้อดีคือ แผลมีขนาดเล็ก เสียเลือดน้อย ฟื้นตัวเร็ว และส่วนใหญ่สามารถกลับบ้านได้ภายใน 24 ชั่วโมงหลังผ่าตัด

ท่าบริหารบรรเทาอาการหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

ท่าบริหารที่เหมาะกับผู้ป่วยหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ควรเน้นไปที่การยืดและเหยียดกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว แต่ควรทำเฉพาะในรายที่อาการไม่รุนแรงและไม่มีสัญญาณอันตรายที่กล่าวไป

• ท่าดึงเข่าชิดอก นอนหงายชันเข่า ดึงเข่าข้างที่ปวดเข้าหาอกเบา ๆ และค้างไว้ 20-30 วินาที
• ท่ายืดเหยียดคอ ใช้มือซ้ายจับศีรษะด้านขวา แล้วดึงเพื่อเอียงคอไปด้านซ้าย ค้างไว้ 15-20 วินาที จากนั้นสลับข้าง
• ท่ายืดกล้ามเนื้อสะโพก นอนหงาย ชันเข่าขึ้น นำข้อเท้าขวามาวางพาดบนเข่าซ้ายและใช้มือดึงต้นขาซ้ายเข้าหาตัว ค้างไว้ประมาณ 15-20 วินาที แล้วสลับข้าง
• ท่านอนคว่ำดันตัว นอนคว่ำลง ใช้ข้อศอกดันตัวขึ้นช้า ๆ แล้วค้างไว้ 5 วินาที ทำซ้ำ 10 ครั้ง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (FAQ)

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ต่างจากกระดูกสันหลังเสื่อมอย่างไร?

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท คือ ภาวะเฉพาะจุดที่หมอนรองกระดูกเคลื่อนไปกดทับเส้นประสาทโดยตรง ส่วนกระดูกสันหลังเสื่อม คือ กระบวนการเสื่อมสภาพระยะยาวของทั้งหมอนรองกระดูกและข้อต่อ

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท อาการเริ่มต้นเป็นยังไง?

อาการเริ่มต้นมักเป็นปวดลึก ๆ บริเวณเอวหรือคอ ยังไม่ร้าวไปที่อื่น กดจุดบริเวณนั้นแล้วไม่ค่อยเจ็บ อาจมีปวดจี๊ดขึ้นมาเวลาไอหรือจามเป็นครั้งคราว แต่ยังไม่มีอาการชาหรืออ่อนแรง

กระดูกทับเส้นกับหมอนรองกระดูกทับเส้น คือโรคเดียวกันไหม?

เป็นโรคเดียวกัน เพียงแค่เรียกชื่อย่อต่างกัน "กระดูกทับเส้น" เป็นคำเรียกสั้น ๆ ในภาษาทั่วไปที่ใช้แทน "หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท" ซึ่งเป็นชื่อภาวะทางการแพทย์

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท รักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ไหม?

ผู้ป่วยกว่า 80% อาการดีขึ้นได้ด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด เช่น การใช้ยา กายภาพบำบัด หรือฉีดยาสเตียรอยด์เข้าโพรงกระดูกสันหลัง

หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้น อันตรายแค่ไหน?

ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรง ส่วนใหญ่ไม่อันตรายถึงชีวิตและดูแลได้ด้วยวิธีไม่ผ่าตัด แต่หากปล่อยไว้จนกดทับเส้นประสาทรุนแรง อาจทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงถาวร ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องผ่าตัดทันที

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ควรนอนท่าไหน?

ควรนอนหงายโดยใช้หมอนรองใต้เข่าเล็กน้อย เพื่อลดแรงกดที่หลังส่วนล่าง หรือนอนตะแคงพร้อมมีหมอนคั่นระหว่างเข่า เพื่อรักษาแนวกระดูกสันหลังให้ตรง

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท กี่วันถึงหาย?

ขึ้นอยู่กับความรุนแรง รายที่ไม่รุนแรงอาจดีขึ้นในไม่กี่สัปดาห์ ด้วยการดูแลตัวเองและกายภาพบำบัด ส่วนรายที่ผ่าตัดผ่านกล้อง มักกลับบ้านได้ภายใน 24 ชั่วโมง แต่ต้องใช้เวลาฟื้นฟูร่างกายนานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน จึงจะสามารถกลับไปใช้ชีวิตได้อย่างเต็มที่