ปวดหลังร้าวลงขา คืออะไร อันตรายแค่ไหน ทำไมไม่ควรปล่อยทิ้งไว้

ภาวะปวดหลังร้าวลงขา ไม่ใช่อาการปวดหลังทั่วไป เพราะมักเกี่ยวข้องกับเส้นประสาทที่ถูกกดทับ ไม่ใช่แค่กล้ามเนื้ออักเสบธรรมดา สาเหตุหลักมาจากหมอนรองกระดูกเสื่อมหรือปลิ้นไปกดทับเส้นประสาท ทำให้รู้สึกปวดตั้งแต่หลังส่วนล่างลามลงไปที่สะโพก ต้นขา หรือปลายเท้า รักษาเบื้องต้นได้ด้วยการพักการใช้งาน หลีกเลี่ยงการยกของหนัก และประคบเย็นหรือร้อนตามอาการ

แต่ในกรณีร้ายแรงอาจทำให้ขาอ่อนแรง ชา และปวดจนกระทบชีวิตประจำวัน ไม่ควรรอดูอาการและปล่อยทิ้งไว้ เพราะอาจทำให้เส้นประสาทพิการได้ โรงพยาบาลวิชัยยุทธจะพาทุกคนไปรู้จักวิธีสังเกตอาการ สาเหตุ และแนวทางการรักษาในปัจจุบัน

สารบัญ

• ปวดหลังร้าวลงขา คืออาการแบบไหน ต่างจากปวดขาทั่วไปอย่างไร?
• สาเหตุของอาการปวดหลังร้าวลงขา มีอะไรบ้าง?
• ปวดหลังร้าวลงขาข้างเดียวกับสองข้าง ต่างกันยังไง?
• ความรุนแรงของอาการปวดหลังร้าวลงขา มีทั้งหมดกี่ระยะ?
• ปวดหลังร้าวลงขาแบบไหนที่ต้องพบแพทย์ทันที?
• วิธีวินิจฉัยปวดหลังร้าวลงขา แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?
• แนวทางการรักษาปวดหลังร้าวลงขา มีอะไรบ้าง?
• ท่าบริหารบรรเทาอาการปวดหลังร้าวลงขา ทำได้เองที่บ้าน
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการปวดหลังร้าวลงขา (FAQ)

ปวดหลังร้าวลงขา คืออาการแบบไหน ต่างจากปวดขาทั่วไปอย่างไร?

ปวดหลังร้าวลงขา (Sciatica) คือ อาการปวดที่เริ่มจากหลังส่วนล่างแล้วลามไปตามแนวเส้นประสาท ตั้งแต่สะโพก ต้นขา น่อง ไปจนถึงปลายเท้าหรือนิ้วเท้า อาจเป็นข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง มักมีอาการชาหรือรู้สึกแปลบร่วมด้วยตามแนวเส้นประสาทนั้น

ต่างจากปวดขาทั่วไปที่มักปวดเฉพาะจุดบริเวณขาโดยตรง เช่น ปวดกล้ามเนื้อจากการใช้งานหนักหรือบาดเจ็บที่ขา จากการเล่นกีฬา ซึ่งไม่สัมพันธ์กับอาการที่หลัง และไม่มีอาการชาหรืออ่อนแรงตามแนวเส้นประสาทร่วมด้วย

สาเหตุของอาการปวดหลังร้าวลงขา มีอะไรบ้าง?

สาเหตุหลักของอาการปวดหลังร้าวลงขา มักมาจากการใช้งานหลังหนัก ๆ จนเป็นออฟฟิศซินโดรมและทำให้กล้ามเนื้ออักเสบ จึงปวดร้าวตั้งแต่หลังลามไปขา รวมถึงสาเหตุจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ดังนี้

• กล้ามเนื้อหลังอักเสบ จากอุบัติเหตุ อาการบาดเจ็บ หรือใช้งานซ้ำ ๆ ติดต่อกันเป็นเวลานาน ทำให้ปวดตึงที่หลังและปวดสะโพกร้าวไปจนถึงขา
• หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้นประสาท จากการบิดตัวกะทันหันหรือยกของหนักผิดท่า ทำให้หมอนรองกระดูกปลิ้นออกมาทับเส้นประสาท และปวดแปลบรุนแรง
• กระดูกสันหลังเสื่อม เมื่อกระดูกเสื่อมสภาพตามอายุที่เพิ่มขึ้น จะทำให้เกิดภาวะกระดูกงอกขึ้นและไปกดทับเส้นประสาทใกล้เคียงได้

Sciatica VS Piriformis Syndrome ต่างกันยังไง?

ทั้งสองภาวะทำให้ปวดร้าวลงขาคล้ายกัน แต่มีสาเหตุของอาการและลักษณะการปวดเฉพาะที่แตกต่างกัน ดังนี้

ปวดหลังร้าวลงขาข้างเดียวกับสองข้าง ต่างกันยังไง?

อาการปวดหลังร้าวลงไปขาข้างเดียว มักเกิดจากเส้นประสาทถูกกดทับที่จุดใดจุดหนึ่งเฉพาะขาข้างนั้น ส่วนปวดร้าวทั้งสองข้างพร้อมกันมักเกี่ยวข้องกับช่องกระดูกสันหลังส่วนกลาง ซึ่งภาวะทั้งสองหากรู้สึกอ่อนแรง ขาชา และทรงตัวไม่ได้ ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

ความรุนแรงของอาการปวดหลังร้าวลงขา มีทั้งหมดกี่ระยะ?

อาการปวดหลังร้าวลงขาสามารถแบ่งความรุนแรงได้ทั้งหมด 3 ระยะ ตามความเสื่อมและความเสียหายของหมอนรองกระดูก ดังนี้

ปวดหลังร้าวลงขาแบบไหนที่ต้องพบแพทย์ทันที?

• ปวดหลังรุนแรงจนกระทบชีวิตประจำวัน นอนหลับไม่ได้
• ปวดหลัง ปวดเอวร้าวลงขาต่อเนื่องนานกว่า 2 สัปดาห์
• มีอาการชาหรืออ่อนแรงที่ขา ลามไปถึงน่องและเท้า
• น้ำหนักตัวลดลง เบื่ออาหาร และขาลีบลง
• กระดกข้อเท้าขึ้นไม่ได้ หรือรู้สึกเท้าตกขณะเดิน (Foot Drop)
• ไม่สามารถควบคุมการขับถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระได้

วิธีวินิจฉัยปวดหลังร้าวลงขา แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?

แพทย์จะเริ่มจากซักประวัติลักษณะอาการปวดและตรวจร่างกายเป็นหลัก ทดสอบการยกขาตรงเพื่อดูว่ากระตุ้นอาการร้าวหรือไม่ ก่อนพิจารณาส่งตรวจภาพถ่ายทางรังสีเพิ่มเติมเมื่อจำเป็น

• ทดสอบยกขาตรง หากทำแล้วรู้สึกปวดร้าวลงไปที่ขา บ่งชี้ว่าเส้นประสาทถูกกดทับ
• เอกซเรย์ (X-ray) ดูโครงสร้างกระดูกสันหลังและช่องว่างระหว่างข้อต่อว่าผิดปกติหรือไม่ เช่น กระดูกสะโพกหัก
• CT Scan หรือ MRI ตรวจสอบความผิดปกติของหมอนรองกระดูก เส้นประสาท และเนื้อเยื่อโดยรอบ

แนวทางการรักษาปวดหลังร้าวลงขา มีอะไรบ้าง?

หลังจากวินิจฉัยแล้ว ส่วนใหญ่แพทย์จะเลือกวิธีรักษาแบบประคับประคอง โดยไม่ผ่าตัดและเน้นการทำกายภาพบำบัด แต่ในรายที่อาการรุนแรงและรักษาแบบไม่ผ่าตัดไม่ได้ผล แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดเพื่อรักษาอาการแทน

• ใช้ยา เช่น ยาพาราเซตามอล ยาลดการอักเสบ (NSAIDs) ยาคลายกล้ามเนื้อ หรือยากลุ่ม Gabapentin และ Pregabalin
• ปรับพฤติกรรม ประคบเย็นหรืออุ่นตามอาการ หลีกเลี่ยงการยกของ บิดตัว และนั่งให้หลังตรง
• กายภาพบำบัด ฟื้นฟูความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและลดแรงกดที่เส้นประสาท
• ฉีดยาเฉพาะจุด ฉีดสเตียรอยด์เข้าโพรงประสาท เพื่อลดการอักเสบของเส้นประสาท
• ผ่าตัด แพทย์ของศูนย์โรคกระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยยุทธ อาจเลือกใช้วิธีผ่าตัดส่องกล้อง เพราะแผลเล็กและฟื้นตัวได้ไว

ท่าบริหารบรรเทาอาการปวดหลังร้าวลงขา ทำได้เองที่บ้าน

การบริหารร่างกายอย่างถูกวิธี จะช่วยลดแรงกดที่เส้นประสาทและคลายกล้ามเนื้อที่ตึงอยู่ได้ แต่ควรทำเฉพาะในรายที่อาการไม่รุนแรงและไม่มีสัญญาณอันตรายตามที่กล่าวไปข้างต้น

• ท่ากอดเข่าชิดอก นอนหงายราบกับพื้น งอเข่าข้างที่ปวดแล้วใช้มือทั้งสองกอดเข่า และดึงเข้าหาหน้าอกช้า ๆ ค้างไว้ 10 วินาที
• ท่ากดหลังส่วนล่าง นอนคว่ำและวางมือทั้งสองข้างไว้ข้างไหล่ ค่อย ๆ ใช้แขนดันลำตัวส่วนบนขึ้นแล้วค้างไว้ประมาณ 10-15 วินาที
• ท่าบิดสะโพก นอนหงายตัว กางแขนข้างหนึ่งออกและใช้มืออีกข้างดึงเข่าฝั่งตรงข้ามไปอีกฝั่ง จนกว่าจะรู้สึกตึงที่สะโพก ค้างไว้ 10 วินาที

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการปวดหลังร้าวลงขา (FAQ)

ปวดหลังร้าวลงขา หายเองได้ไหม?

อาการไม่รุนแรงและเกิดจากกล้ามเนื้ออักเสบ อาจดีขึ้นได้เองภายในไม่กี่สัปดาห์ แต่หากมีสาเหตุจากหมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาท มักไม่หายเองและควรไปพบแพทย์เพื่อรักษาอาการอย่างตรงจุด

ปวดหลังร้าวลงขา นอนท่าไหนดี?

นอนหงายโดยใช้หมอนรองใต้เข่า เพื่อลดแรงกดที่หลังส่วนล่าง หรือนอนตะแคงพร้อมมีหมอนคั่นระหว่างเข่า เพื่อรักษาแนวกระดูกสันหลังให้ตรง จะช่วยลดอาการปวดได้ดี

นวดเพื่อลดอาการปวดหลังร้าวลงขาได้ไหม?

ขึ้นอยู่กับสาเหตุ หากเกิดจากกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท สามารถนวดเพื่อคลายกล้ามเนื้อได้ แต่ถ้าสาเหตุมาจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท การนวดแรง ๆ อาจทำให้อักเสบหนักและอาการแย่ลงได้

อาการปวดหลังร้าวลงขา ควรแพทย์เฉพาะทางด้านไหน?

ควรพบแพทย์เฉพาะทางที่ศูนย์โรคกระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยยุทธ เพราะสามารถตรวจวินิจฉัยและส่งภาพถ่ายทางรังสีได้อย่างละเอียด รวมถึงวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสม รายที่ต้องการรักษาแบบไม่ผ่าตัดหรือฟื้นฟูร่างกาย อาจปรึกษาแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูเพิ่มเติม

ปวดหลังร้าวลงขา ป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำได้ไหม?

ป้องกันได้ด้วยการเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ปรับท่านั่งและยืนให้เหมาะสม หลีกเลี่ยงการก้มยกของหนักผิดวิธี และลุกเปลี่ยนอิริยาบถสม่ำเสมอเมื่อต้องนั่งนาน ๆ