ปวดสะโพก เกิดจากอะไร ร้าวลงขาอันตรายไหม และรักษาอย่างไร?

อาการปวดสะโพกส่วนใหญ่เกิดจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน เช่น นั่งนานเกินไปหรือยกของหนักผิดวิธี จนกล้ามเนื้อรอบสะโพกอักเสบ ลักษณะอาการสังเกตได้ชัด คือ รู้สึกตึงบริเวณก้น บางรายอาจปวดร้าวตั้งแต่หลังล่างผ่านต้นขาไปจนถึงเท้า ซึ่งเป็นสัญญาณของเส้นประสาทถูกกดทับ หากปล่อยไว้อาจทำให้กล้ามเนื้อขาอ่อนแรงได้

อาการนี้สามารถรักษาให้ดีขึ้นได้ด้วยการปรับพฤติกรรม ประคบเย็น/ร้อน และการทำกายภาพบำบัดตามคำแนะนำของแพทย์ บทความนี้จะพาทุกคนไปดูสาเหตุแต่ละแบบ วิธีการรักษา และการสังเกตอาการเบื้องต้น

สารบัญ

ปวดสะโพก สาเหตุคืออะไร มีทั้งหมดกี่แบบ?

อาการปวดสะโพก (Hip Pain) เกิดจากเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อสะโพกอักเสบจากพฤติกรรมการใช้งาน และการเสื่อมสภาพของข้อสะโพก ซึ่งมักสัมพันธ์กับโรคประจำตัวหรืออายุ โดยอาการนี้จะส่งผลกระทบต่อการทำกิจวัตรประจำวันโดยตรง เพราะผู้ป่วยอาจเคลื่อนไหวได้ลำบากกว่าเดิม

ปวดสะโพกด้านหน้า VS ด้านข้าง VS ด้านหลัง ต่างกันยังไง?

ตำแหน่งที่ปวดสะโพก ไม่ว่าจะบริเวณด้านหน้า ด้านข้างลำตัว หรือด้านหลัง ล้วนสามารถบอกสาเหตุได้คร่าว ๆ ดังนี้

ตำแหน่งที่ปวด	สาเหตุ	อาการที่มักพบ
สะโพกด้านหน้า (ขาหนีบ)	ปัญหาที่ตัวข้อสะโพกโดยตรง เช่น ข้อสะโพกเสื่อม	ปวดฝืดหลังตื่นนอน และปวดหนักขึ้นเมื่อลงน้ำหนัก
สะโพกด้านข้าง	กล้ามเนื้อหรือถุงน้ำข้างสะโพกอักเสบ	ปวดมากเวลานอนตะแคงทับข้างที่ปวด
สะโพกด้านหลัง	หมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาท หรือกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท	ปวดร้าวคล้ายไฟฟ้าช็อต จากก้นลงไปที่ขา

โดยจะเห็นได้ว่าอาการปวดด้านหน้ามักสัมพันธ์กับปัญหาข้อสะโพกเสื่อมโดยตรง ส่วนปวดด้านข้างและด้านหลังมักมาจากกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นเป็นหลัก

ปวดสะโพกร้าวลงขา (Sciatica) คืออะไร อันตรายแค่ไหน?

ปวดสะโพกร้าวลงขา (Sciatica) คือ ภาวะที่เส้นประสาทไซอาติก (Sciatic Nerve) ถูกกดทับ โดยจะมีอาการปวดตั้งแต่บริเวณก้นจนถึงขา มักไม่อันตรายถึงชีวิต แต่หากปล่อยไว้นานและไม่รักษา อาจทำให้เส้นประสาทเสียหายถาวรจนกล้ามเนื้อขาอ่อนแรงได้

เส้นประสาทถูกกดทับ ทำให้ปวดร้าวลงขาได้อย่างไร?

เมื่อเส้นประสาทถูกกดทับ จะส่งสัญญาณปวดไปตามแนวเส้นประสาททั้งเส้น ทำให้รู้สึกปวดร้าวเริ่มจากสะโพกไปจนถึงน่องหรือเท้าได้ โดยเส้นประสาทนี้สามารถถูกกดทับได้จากหลายจุด เช่น หมอนรองกระดูกสันหลังส่วนเอวหรือกล้ามเนื้อสะโพกลึกหดเกร็งจนกดทับเส้นประสาท

ปวดสะโพกร้าวลงขา กินยาอะไรบรรเทาได้บ้าง?

ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs): เพื่อลดการอักเสบและอาการปวดในระยะแรก
ยาคลายกล้ามเนื้อ: ลดการหดเกร็งของกล้ามเนื้อที่กดทับเส้นประสาท

ทั้งนี้ ควรใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์เท่านั้น เพื่อป้องกันอาการดื้อยาและอาการลุกลามโดยไม่ทราบสาเหตุ

ปวดสะโพกแบบไหนที่ต้องพบแพทย์ทันที?

อาการปวดสะโพกส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและดีขึ้นได้ด้วยตัวเอง แต่หากมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย ควรรีบไปพบแพทย์ทันทีโดยไม่ต้องรอสังเกตอาการ เพราะอาจเข้าข่ายการติดเชื้อหรือเส้นประสาทถูกกดทับรุนแรงได้ โดยสัญญาณเตือนมีดังนี้

ปวดรุนแรงเฉียบพลัน จนลงน้ำหนักที่ขาข้างนั้นไม่ได้เลย
ข้อสะโพกผิดรูป บวมขึ้น หรือเคลื่อนออกตำแหน่ง หลังหกล้ม
มีไข้ หนาวสั่น อาจบ่งชี้การติดเชื้อได้
มีอาการชา อ่อนแรง ควบคุมกล้ามเนื้อขาไม่ได้ร่วมกับอาการปวด

แพทย์ตรวจวินิจฉัยปวดสะโพกอย่างไร?

แพทย์ของศูนย์โรคกระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยยุทธจะเริ่มจากซักประวัติและตรวจร่างกาย ให้ลองลุกเดินเพื่อสังเกตการเคลื่อนไหวของข้อต่อสะโพก ก่อนพิจารณาส่งตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม โดยผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องตรวจครบทุกวิธี ดังนี้

เอกซเรย์: ตรวจโครงสร้างกระดูกและระยะห่างของข้อสะโพก
อัลตราซาวด์: ตรวจหาการอักเสบของเส้นเอ็นและเนื้อเยื่อรอบข้อสะโพก
MRI: ใช้ในกรณีที่สงสัยว่าเส้นเอ็นหรือหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

ผู้ป่วยรายที่ข้อสะโพกเสียหายรุนแรงจนวิธีอื่นไม่ได้ผล แพทย์อาจแนะนำให้ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมเป็นทางเลือกสุดท้าย

ปวดสะโพกในผู้หญิง สาเหตุต่างจากผู้ชายอย่างไร?

ผู้หญิงมีแนวโน้มปวดสะโพกมากกว่าผู้ชายจากหลายปัจจัย ได้แก่

โครงสร้างกระดูกเชิงกรานที่กว้าง: ทำให้ข้อต่อสะโพกรับน้ำหนักมากกว่าผู้ชาย
การสูญเสียฮอร์โมนเอสโตรเจน: เมื่อผู้หญิงในวัยหมดประจำเดือนสูญเสียฮอร์โมนนี้ จะเร่งให้ข้อสะโพกเสื่อมเร็วขึ้น
การตั้งครรภ์: เพิ่มแรงกดที่ข้อต่อกระดูกเชิงกราน

ปวดสะโพกร้าวลงขาในผู้หญิง เกี่ยวกับมดลูกหรือรังไข่ไหม?

อาการปวดส่วนใหญ่สาเหตุมาจากกล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทเช่นเดียวกับผู้ชาย แต่ในผู้หญิงบางราย อาการปวดจากภาวะทางนรีเวช เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่หรือโรคถุงน้ำรังไข่ ก็สามารถปวดร้าวมาที่สะโพกคล้ายกับอาการปวดข้อสะโพกได้เช่นกัน แนะนำให้ปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุเพิ่มเติม

ปวดสะโพก มีวิธีดูแลด้วยตัวเองอย่างไรบ้าง

วิธีแก้อาการปวดสะโพกด้วยตัวเอง ทำได้อย่างไร?

สามารถดูแลอาการปวดสะโพกด้วยตัวเองเบื้องต้น ด้วยการปรับท่าทางและพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน ไปพร้อมกับทำท่าบริหารสะโพกเบา ๆ เพื่อลดแรงกดที่ข้อและเสริมความยืดหยุ่นให้ร่างกาย หากทำอย่างสม่ำเสมอจะช่วยบรรเทาอาการปวดจากกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นได้ในระดับหนึ่ง

หลีกเลี่ยงนั่งไขว่ห้าง นั่งขัดสมาธิ หรือนั่งพับเพียบ
ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่เกณฑ์มาตรฐาน ลดการลงน้ำหนักที่ข้อสะโพก
เดินหรือว่ายน้ำเบา ๆ เพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบสะโพก
ประคบเย็นช่วงแรกที่มีอาการปวดเฉียบพลัน และประคบร้อนเมื่อกล้ามเนื้อรู้สึกตึงหรือฝืด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการปวดสะโพก (FAQ)

ปวดสะโพกตอนกลางคืน บ่งบอกอะไรเป็นพิเศษไหม?

การปวดสะโพกตอนกลางคืน มักเกิดจากท่านอนที่กดทับข้อสะโพกโดยตรง เช่น นอนตะแคงทับข้างที่มีเอ็นหรือถุงน้ำอักเสบ แต่หากปวดแม้นอนอยู่นิ่ง ๆ อาจเป็นสัญญาณของการอักเสบรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์โดยตรง

ปวดสะโพกข้างเดียวกับปวดสองข้าง ต่างกันอย่างไร?

ปวดสะโพกข้างเดียว มักเกิดจากกล้ามเนื้ออักเสบ เอ็นอักเสบ หรือการบาดเจ็บเฉพาะข้าง ส่วนปวดสะโพกทั้งสองข้างพร้อมกัน บ่งบอกถึงภาวะข้อสะโพกเสื่อมหรือโรครูมาตอยด์