ปวดหลังระหว่างตั้งครรภ์ เกิดจากอะไร?

เมื่ออายุครรภ์มากขึ้น คุณแม่หลายคนเริ่มรู้สึกว่าการลุก นั่ง เดิน หรือแม้แต่นอนพักก็ไม่สบายเหมือนเดิม โดยเฉพาะอาการปวดหลังระหว่างตั้งครรภ์ ซึ่งพบได้บ่อยตั้งแต่ไตรมาสที่ 2 และมักชัดเจนขึ้นในช่วงไตรมาสที่ 3

อาการปวดหลังส่วนใหญ่เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงของร่างกายที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติของการตั้งครรภ์ แต่การเข้าใจสาเหตุและดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม จะช่วยให้คุณแม่เคลื่อนไหวได้คล่องตัวขึ้น ใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างสบาย และส่งเสริมสุขภาพตลอดการตั้งครรภ์

ทำไมคุณแม่ตั้งครรภ์จึงปวดหลัง?

อาการปวดหลังเกิดได้จากหลายปัจจัยที่เกิดขึ้นพร้อมกันในช่วงตั้งครรภ์ ได้แก่

1. น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น
เมื่อทารกเจริญเติบโต น้ำหนักของมดลูก รก น้ำคร่ำ และน้ำหนักตัวของคุณแม่จะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้กระดูกสันหลังต้องรับน้ำหนักมากกว่าปกติ โดยเฉพาะบริเวณหลังส่วนล่าง ทำให้เกิดอาการปวดหรือเมื่อยล้าได้ง่าย

2. จุดศูนย์ถ่วงของร่างกายเปลี่ยนไป
หน้าท้องที่ขยายใหญ่ขึ้นทำให้ร่างกายต้องปรับสมดุลโดยการเอนตัวไปด้านหลัง ส่งผลให้กระดูกสันหลังแอ่นมากขึ้น กล้ามเนื้อหลังต้องทำงานหนักตลอดเวลา จึงเกิดอาการปวดหลังตามมา

3. ฮอร์โมนที่ทำให้เอ็นและข้อต่อยืดหยุ่นมากขึ้น
ระหว่างตั้งครรภ์ ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมน Relaxin เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการคลอด ฮอร์โมนชนิดนี้ช่วยให้เอ็นและข้อต่อบริเวณอุ้งเชิงกรานมีความยืดหยุ่นมากขึ้น แต่ในขณะเดียวกันก็ทำให้ความมั่นคงของข้อต่อลดลง ส่งผลให้เกิดอาการปวดบริเวณหลังส่วนล่างหรือสะโพกได้

4. กล้ามเนื้อหน้าท้องทำงานลดลง
เมื่อหน้าท้องขยายตัว กล้ามเนื้อหน้าท้องจะถูกยืดออก ทำให้ช่วยพยุงกระดูกสันหลังได้น้อยลง ภาระจึงตกอยู่ที่กล้ามเนื้อหลังมากขึ้น จึงเกิดอาการเมื่อยล้าและปวดหลังได้ง่าย

5. ท่าทางในชีวิตประจำวัน
การยืนนาน การนั่งหลังค่อม การยกของผิดท่า หรือการใส่รองเท้าที่ไม่เหมาะสม ล้วนเพิ่มแรงกดต่อกระดูกสันหลังและกล้ามเนื้อ ทำให้อาการปวดหลังชัดเจนขึ้น

ปวดหลังช่วงไหนของการตั้งครรภ์พบได้บ่อย?

อาการปวดหลังสามารถเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ช่วงแรกของการตั้งครรภ์ แต่ส่วนใหญ่มักเริ่มชัดเจนใน

• ไตรมาสที่ 2 ร่างกายเริ่มเปลี่ยนแปลง น้ำหนักเพิ่มขึ้น
• ไตรมาสที่ 3 หน้าท้องใหญ่ขึ้น การทรงตัวเปลี่ยน และกล้ามเนื้อหลังรับน้ำหนักมากขึ้น

บางรายอาจมีอาการปวดบริเวณหลังส่วนล่างร่วมกับสะโพกหรือก้น ซึ่งสัมพันธ์กับข้อต่อบริเวณเชิงกรานที่เริ่มคลายตัวตามธรรมชาติ

ลักษณะอาการปวดหลังที่พบได้บ่อย

อาการอาจแตกต่างกันในแต่ละคน เช่น

• ปวดเมื่อยบริเวณหลังส่วนล่าง
• ปวดบริเวณสะโพกหรือก้น
• ปวดมากขึ้นเมื่อยืนนาน เดินนาน หรือเปลี่ยนท่าทาง
• รู้สึกตึงบริเวณกล้ามเนื้อหลัง
• อาการดีขึ้นเมื่อได้พักหรือเปลี่ยนอิริยาบถ

บางรายอาจรู้สึกปวดร้าวลงต้นขา หากมีการกดทับเส้นประสาทร่วมด้วย

วิธีดูแลตนเองเมื่อมีอาการปวดหลังระหว่างตั้งครรภ์

แม้อาการปวดหลังจะพบได้บ่อย แต่สามารถดูแลและบรรเทาอาการได้หลายวิธี

1. ปรับท่าทางให้ถูกต้อง

• ยืนหลังตรง
• หลีกเลี่ยงการแอ่นหลังมากเกินไป
• นั่งโดยมีพนักพิงรองรับหลัง
• วางเท้าทั้งสองข้างให้มั่นคงบนพื้น

การรักษาท่าทางที่เหมาะสมช่วยลดแรงกดที่กระดูกสันหลังได้อย่างมาก

2. ออกกำลังกายสำหรับหญิงตั้งครรภ์
การออกกำลังกายเบา ๆ อย่างสม่ำเสมอช่วยเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลัง หน้าท้อง และเชิงกราน เช่น

• เดิน
• ว่ายน้ำ
• โยคะสำหรับหญิงตั้งครรภ์
• ยืดเหยียดกล้ามเนื้อภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ

ก่อนเริ่มออกกำลังกาย ควรปรึกษาสูตินรีแพทย์เพื่อเลือกกิจกรรมที่เหมาะสมกับอายุครรภ์

3. ใช้หมอนช่วยรองรับเวลานอน
การนอนตะแคงซ้าย พร้อมใช้หมอนรองระหว่างเข่า รองหน้าท้อง หรือรองบริเวณเอว จะช่วยลดแรงดึงของกล้ามเนื้อหลัง ทำให้นอนหลับสบายขึ้น

4. หลีกเลี่ยงการยกของหนัก
หากจำเป็นต้องหยิบของจากพื้น ควรงอเข่าแทนการก้มหลังตรง และใช้แรงจากขาในการยก เพื่อลดแรงกดที่หลังส่วนล่าง

5. ประคบอุ่น
การประคบอุ่นบริเวณที่ปวดประมาณ 15–20 นาที สามารถช่วยให้กล้ามเนื้อคลายตัวและรู้สึกสบายขึ้น โดยหลีกเลี่ยงการใช้ความร้อนที่สูงเกินไป

6. ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม
การเพิ่มน้ำหนักตามคำแนะนำของสูติแพทย์ช่วยลดภาระของกระดูกสันหลัง และส่งเสริมสุขภาพของทั้งคุณแม่และทารก

อาการแบบไหนที่ควรปรึกษาแพทย์?

แม้อาการปวดหลังส่วนใหญ่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของร่างกายระหว่างตั้งครรภ์ แต่หากพบอาการต่อไปนี้ ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์

• ปวดหลังรุนแรงหรือปวดต่อเนื่องเป็นเวลานาน
• ปวดร่วมกับมีไข้
• ปวดร่วมกับปัสสาวะแสบขัดหรือปัสสาวะบ่อยผิดปกติ
• มีเลือดออกทางช่องคลอด
• มีน้ำใสไหลออกจากช่องคลอด
• ปวดเป็นจังหวะร่วมกับมดลูกหดรัดตัว
• ปวดร้าวลงขาพร้อมอ่อนแรงหรือชาบริเวณขา

การตรวจประเมินจะช่วยแยกสาเหตุว่าเป็นอาการจากการตั้งครรภ์ หรือเกิดจากภาวะอื่นที่ควรได้รับการดูแลเพิ่มเติม

คุณแม่สามารถลดโอกาสเกิดอาการปวดหลังได้หรือไม่?

แม้ไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมด แต่สามารถลดความรุนแรงของอาการได้ด้วยการดูแลตัวเองอย่างสม่ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็นการออกกำลังกายที่เหมาะสม การปรับท่าทาง การพักผ่อนให้เพียงพอ และเข้ารับการฝากครรภ์ตามนัดอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้แพทย์ติดตามสุขภาพของคุณแม่และทารกได้อย่างใกล้ชิด

อาการปวดหลังระหว่างตั้งครรภ์ เป็นอาการที่พบได้บ่อย เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน น้ำหนักตัว จุดศูนย์ถ่วงของร่างกาย และการทำงานของกล้ามเนื้อที่เปลี่ยนไปตามการเจริญเติบโตของทารก การปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม และเลือกท่าทางที่ถูกต้อง สามารถช่วยบรรเทาอาการและเพิ่มความสบายตลอดการตั้งครรภ์ได้ หากอาการมีความรุนแรงหรือมีอาการร่วมที่แตกต่างจากเดิม ควรเข้ารับการประเมินจากสูตินรีแพทย์เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสม

ศูนย์สุขภาพสตรี
โทร. 0-2265-7777