ผ่าตัดเข่า เปลี่ยนข้อเข่า หรือรักษาแบบไม่ผ่าตัด เลือกทางไหนดี?

การผ่าตัดเข่า เป็นวิธีรักษาผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมหรือมีอาการปวดเข่าจนเริ่มรบกวนชีวิตประจำวัน แบ่งออกเป็น 2 วิธีด้วยกัน ได้แก่ ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า เปลี่ยนผิวข้อที่สึกหรอด้วยข้อเทียมโลหะพลาสติก และการรักษาแบบไม่ผ่าตัด เพื่อชะลอความเสื่อมของเข่า ด้วยการทำกายภาพบำบัด และฉีดน้ำไขข้อเทียม สำหรับผู้ที่อาการยังไม่รุนแรงมาก

สำหรับใครที่ไม่แน่ใจว่าผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าหรือรักษาแบบไม่ผ่าตัด แบบไหนดีกว่ากัน บทความนี้จะชวนมาทำความเข้าใจวิธีการรักษา ทางเลือกที่เหมาะสมกับอาการ และระยะเวลาพักฟื้นที่แตกต่างกัน

สารบัญ

• ข้อเข่าเสื่อมแบบไหนที่ควรพิจารณาผ่าตัด?
• รักษาข้อเข่าเสื่อมแบบไม่ผ่าตัด มีวิธีอะไรบ้าง?
• เมื่อไหร่ควรผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า
• ผ่าตัดเข่าด้วยเทคนิคแผลเล็ก ปลอดภัยและฟื้นตัวเร็วแค่ไหน?
• ผ่าตัดเข่ามีกี่แบบ TKA กับ UKA ต่างกันอย่างไร?
• ผ่าตัดส่องกล้องเข่า ต่างจากผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าอย่างไร?
• ผ่าตัดเข่า พักฟื้นกี่วัน ดูแลตัวเองอย่างไรหลังผ่าตัด?
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการผ่าตัดเข่า (FAQ)

ข้อเข่าเสื่อมแบบไหนที่ควรพิจารณาผ่าตัด?

ข้อเข่าเสื่อมเกิดจากการที่กระดูกอ่อนผิวข้อถูกใช้งานจนสึกหรอ ทำให้เกิดอาการ เช่น

• เจ็บเข่าเวลาเดินขึ้นบันได
• มีเสียงดังกรอบแกรบในข้อ
• เข่าบวม ตึง เคลื่อนไหวไม่สะดวก
• นั่งพับเพียบหรือนั่งขัดสมาธิลำบาก
• ปวดแม้ขณะพักหรือนอน

หากใครเริ่มมีอาการเหล่านี้ต่อเนื่องเกิน 3 เดือน ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินระดับความเสื่อมของข้อเข่าอย่างละเอียด

รักษาข้อเข่าเสื่อมแบบไม่ผ่าตัด มีวิธีอะไรบ้าง?

การดูแลแบบไม่ผ่าตัด มักเป็นตัวเลือกแรกสำหรับผู้ที่มีอาการไม่รุนแรง หรือยังสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ โดยแนวทางที่แพทย์มักแนะนำ ได้แก่

1. ปรับพฤติกรรมและน้ำหนักตัว
   น้ำหนักที่มากเกินไปจะกดทับข้อเข่า การลดน้ำหนักเพียง 5-10% ของร่างกาย อาจช่วยลดอาการปวดได้ชัดเจน
2. กายภาพบำบัดและออกกำลังกายเฉพาะกลุ่มกล้ามเนื้อ
   เช่น การออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่า การปั่นจักรยานเบา ๆ หรือว่ายน้ำ
3. การใช้ยาลดปวดและลดอักเสบ
   ใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างเหมาะสม เพื่อบรรเทาอาการในระยะสั้น
4. การฉีดยาเข้าข้อ
   เช่น สเตียรอยด์เพื่อลดอักเสบ หรือสารหล่อลื่น (Hyaluronic acid) เพื่อลดการเสียดสีในข้อ
5. อุปกรณ์ช่วยพยุงข้อ
   เช่น ไม้เท้า สนับเข่า หรือรองเท้าที่ออกแบบเฉพาะเพื่อลดแรงกระแทก

การรักษาเหล่านี้เหมาะกับผู้ที่อาการยังไม่รุนแรงมาก หรือยังไม่พร้อมต่อการผ่าตัด

เมื่อไหร่ควรผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า (Total Knee Replacement) เป็นการนำผิวข้อที่สึกหรอออก แล้วใส่ข้อเทียมที่ทำจากโลหะและพลาสติกคุณภาพสูงเข้าไปแทน โดยแพทย์จะพิจารณาในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการดังนี้

• ปวดมากจนรบกวนการนอนหรือการเดินในชีวิตประจำวัน
• ข้อเข่าโก่งผิดรูป เดินลำบาก
• รักษาด้วยวิธีไม่ผ่าตัดมาระยะหนึ่งแล้ว แต่ไม่ดีขึ้น
• อายุข้อเข่าเสื่อมถึงระดับรุนแรงตามผลเอกซเรย์

ผ่าตัดเข่าด้วยเทคนิคแผลเล็ก ปลอดภัยและฟื้นตัวเร็วแค่ไหน?

ปัจจุบัน การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าได้รับการพัฒนาไปมาก เช่น

• การผ่าตัดแบบแผลเล็ก (Minimally Invasive) ลดการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อ
• เทคนิคการควบคุมอาการปวด ที่ช่วยให้ผู้ป่วยสามารถลุกเดินได้เร็วภายใน 1-2 วัน
• ทำให้ผู้ป่วยหลายคนกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้เร็วและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

ผ่าตัดเข่ามีกี่แบบ TKA กับ UKA ต่างกันอย่างไร?

รูปแบบการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมีทั้งหมด 2 แบบ คือ TKA (Total Knee Arthroplasty) เปลี่ยนผิวข้อเข่าทั้งหมด และ UKA (Unicompartmental Knee Arthroplasty) เปลี่ยนเฉพาะข้อเข่าที่เสียหายเท่านั้น โดยแพทย์เฉพาะทางของศูนย์โรคกระดูกและข้อ จะเลือกวิธีตามตำแหน่งและความรุนแรงของผู้ป่วยแต่ละคน ดังนี้

TKA (ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมด) เหมาะกับใคร?

TKA เหมาะกับผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมระยะรุนแรง และผิวข้อเข่าสึกทั่วทั้งข้อ มักมีอาการปวดเข่าตลอดเวลา ข้อเข่าโก่ง บิดเบี้ยวอย่างชัดเจน หรือเอ็นข้อเข่าเสื่อม เป็นวิธีที่ช่วยลดโอกาสผ่าตัดซ้ำได้ด้วย

UKA (ผ่าตัดเปลี่ยนผิวข้อเข่าบางส่วน) แผลเล็กกว่าจริงไหม?

จริง เพราะการผ่าตัดแบบ UKA แพทย์จะเปิดแผลเฉพาะส่วนที่เสียหายเท่านั้น ทำให้แผลมีขนาดเล็ก เสียเลือดน้อย และฟื้นตัวได้ไวกว่า TKA แต่ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนจะเหมาะกับวิธีนี้ และต้องมีข้อบ่งชี้ชัดเจน เช่น ข้อเสื่อมเฉพาะส่วนเดียว เอ็นไขว้หน้ายังทำงานปกติ และไม่มีข้อเข่าผิดรูปมาก

ผ่าตัดส่องกล้องเข่า ต่างจากผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าอย่างไร?

การผ่าตัดส่องกล้องเข่า (Arthroscopy) เป็นการสอดกล้องขนาดเล็กเข้าไปตรวจและซ่อมแซมเนื้อเยื่อในข้อ ส่วนการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า เป็นการเปลี่ยนผิวของข้อเข่าโดยใส่ข้อเทียมใหม่เข้าไป ซึ่งแต่ละวิธีการรักษาเหมาะกับอาการที่แตกต่างกัน ดังนี้

ส่องกล้องเข่าเหมาะกับอาการแบบไหน เทียบกับเปลี่ยนข้อเข่า?

การผ่าตัดแบบส่องกล้องเข่า เหมาะกับผู้ที่หมอนรองกระดูกฉีก หรือเอ็นไขว้หน้าฉีกขาด แต่ผิวกระดูกข้อยังปกติดี ส่วนการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า เหมาะกับผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมรุนแรงที่ผิวข้อสึกหรอไปมากแล้ว

ผ่าตัดเข่า พักฟื้นกี่วัน ดูแลตัวเองอย่างไรหลังผ่าตัด?

ใช้เวลาพักฟื้นในโรงพยาบาลประมาณ 3-5 วัน และกลับไปฟื้นตัวที่บ้านประมาณ 1-3 เดือน จึงจะเริ่มใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ เพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวได้อย่างเต็มที่ ควรดูแลตัวเองและทำกายภาพบำบัดอย่างสม่ำเสมอ เช่น รักษาน้ำหนักให้อยู่เกณฑ์มาตรฐาน ฝึกงอตามมุมเหยียดเข่า เพื่อป้องกันเข่าติดในอนาคต

ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าแล้วเดินได้ปกติเมื่อไหร่?

สามารถลุกขึ้นเดินโดยใช้อุปกรณ์ช่วยเดินภายใน 24-48 ชั่วโมงหลังผ่าตัด แต่จะกลับมาเดินได้ปกติโดยไม่ต้องใช้อุปกรณ์ช่วย ต้องใช้ระยะเวลาประมาณ 6-8 สัปดาห์

ทำกายภาพบำบัดหลังผ่าตัดเข่า สำคัญแค่ไหน?

สำคัญมาก เพราะการทำกายภาพบำบัดจะช่วยฟื้นฟูองศาการเหยียดและงอของเข่า เสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า และป้องกันข้อเข่าติดแข็งในระยะยาว

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการผ่าตัดเข่า (FAQ)

ผ่าตัดเข่า ราคาเท่าไหร่ เบิกประกันได้ไหม?

โปรแกรมผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมของศูนย์โรคกระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยยุทธ ราคาเริ่มต้นที่ 290,000 บาท (นอนโรงพยาบาล 4 วัน 3 คืน) ครอบคลุมค่าหัตถการแพทย์ ค่าบริการผ่าตัด และค่าห้องพักเดี่ยวมาตรฐาน ส่วนสิทธิประกันหรือบริษัทคู่สัญญา ควรติดต่อแผนกรับผู้ป่วยในเพื่อตรวจสอบความคุ้มครองก่อนเข้ารับบริการ

ผ่าตัดเข่าเจ็บไหม ใช้เวลาผ่าตัดนานแค่ไหน?

วิสัญญีแพทย์จะให้ดมยาสลบหรือฉีดยาชา เพื่อระงับความรู้สึกเจ็บ และใช้เวลาผ่าตัดประมาณ 1-2 ชั่วโมงต่อข้อ

ข้อเข่าเทียมอยู่ได้กี่ปี ต้องผ่าตัดซ้ำไหม?

ข้อเท่าเทียมมีอายุการใช้งานเฉลี่ยที่ 15-20 ปี ขึ้นอยู่กับวัสดุ เทคนิคผ่าตัด และการดูแลตัวเองอย่างต่อเนื่องของผู้ป่วย หากใช้งานหนักเกินไปหรือมีน้ำหนักตัวมาก อาจทำให้ข้อเข่าเทียมสึกหรอเร็วกว่าที่ควร

ผ่าตัดเข่าอันตรายไหม มีความเสี่ยงอะไรบ้าง?

ไม่อันตรายและเป็นการผ่าตัดที่ทำกันแพร่หลาย แต่ก็ยังมีความเสี่ยงที่พบได้ เช่น การติดเชื้อ ลิ่มเลือดอุดตัน หรือภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ซึ่งแพทย์เฉพาะทางจะประเมินความเสี่ยงและวางแผนป้องกันก่อนผ่าตัดเสมอ

หลังผ่าตัดเข่า กลับไปเล่นกีฬาได้ไหม?

ควรหลังจากพักฟื้นมาได้สักระยะ และเลือกเล่นกีฬาที่แรงกระแทกต่ำ เช่น ว่ายน้ำ เดินเร็ว และปั่นจักรยาน หลีกเลี่ยงการเล่นฟุตบอล บาสเกตบอล และวิ่ง เพราะเสี่ยงที่ข้อเทียมจะสึกหรอเร็วขึ้น

ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่ากับข้อสะโพก ต่างกันอย่างไร?

ทั้งสองเป็นการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมเหมือนกัน แต่เป็นคนละตำแหน่งและเกิดจากสาเหตุที่แตกต่างกัน โดยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า มักเกิดจากโรคข้อเข่าเสื่อม ส่วนผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม ก็สามารถเกิดจากข้อกระดูกสะโพกเสื่อมได้ แต่สาเหตุมักเกิดจากอุบัติเหตุได้บ่อยกว่า

ศูนย์โรคกระดูกและข้อ
โทร. 0-2265-7777