แพ้ซ้ำ ๆ แต่ไม่รู้สาเหตุ? Skin Prick Test ช่วยค้นหาสารก่อภูมิแพ้

อาการคัดจมูก จาม น้ำมูกไหล ไอเรื้อรัง ผื่นคัน หรืออาการแพ้ที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ อาจมี “สารก่อภูมิแพ้” บางอย่างเป็นตัวกระตุ้น แต่หลายครั้งเราอาจยังไม่รู้แน่ชัดว่าแพ้อะไร ทำให้การหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นและการดูแลอาการทำได้ไม่ตรงจุด

Skin Prick Test การทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนัง คืออะไร

Skin Prick Test คือ วิธีตรวจหาสารก่อภูมิแพ้ (Allergen) ที่ร่างกายแต่ละคนไวต่อปฏิกิริยา แพทย์จะหยดสารสกัดจากสารก่อภูมิแพ้ชนิดต่าง ๆ ลงบนผิวหนัง แล้วใช้เข็มสะกิดเบา ๆ ให้ซึมเข้าชั้นผิว หากร่างกายแพ้สารนั้นจริง จะเกิดปฏิกิริยาให้เห็นชัดเจน เช่น ผิวบวม แดง คัน หรือเป็นผื่น ภายในเวลาไม่กี่นาที

ใครบ้างที่ควรตรวจ Skin Prick Test

กลุ่มที่แพทย์มักแนะนำให้เข้ารับการตรวจ ได้แก่ผู้ที่มีอาการดังต่อไปนี้

ภูมิแพ้ทางเดินหายใจ (Respiratory Allergies) คัดจมูก น้ำมูกไหล จาม ไอเรื้อรัง หรือเป็นหวัดบ่อยผิดปกติ โดยเฉพาะผู้มีประวัติครอบครัวเป็นภูมิแพ้ หรือได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคภูมิแพ้ในเด็ก หอบหืด หรือโรคจมูกอักเสบภูมิแพ้
ภูมิแพ้ผิวหนัง (Skin Allergies) ผื่นคัน ลมพิษ หรือภูมิแพ้ผิวหนังชนิดผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (Eczema)
ภูมิแพ้ที่ตา (Eye Allergies) คันตา ตาบวม น้ำตาไหล หรือเยื่อบุตาอักเสบ
สงสัยแพ้อาหาร (Food Allergy) คันในปาก ลิ้นบวม หรือขึ้นผื่นหลังรับประทานอาหารบางชนิด
แพ้ยาหรือแมลงกัดต่อย บวม แดง หรือมีอาการแพ้รุนแรง (Anaphylaxis) หลังสัมผัสสาร
ต้องการทราบสารกระตุ้นที่แน่ชัด เพื่อวางแผนหลีกเลี่ยงและรักษาให้ตรงจุด

ประโยชน์ของ Skin Prick Test

ช่วยชี้ชัดให้เห็นว่าอาการแพ้เกิดจากสารก่อภูมิแพ้ชนิดใด รุนแรงมากน้อยเพียงใด ช่วยให้แพทย์วินิจฉัยโรคภูมิแพ้ได้แม่นยำขึ้น เมื่อทราบต้นตอแล้ว ผู้ป่วยจะรู้ว่าควรหลีกเลี่ยงอะไร เช่น ขนสัตว์เลี้ยง อาหารทะเล ถั่วบางชนิด ไข่ หรือนม ลดโอกาสเกิดอาการแพ้รุนแรงที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต ช่วยวางแผนการรักษาที่เหมาะสม เช่น วัคซีนภูมิแพ้ชนิดฉีดใต้ผิวหนัง หรือชนิดอมใต้ลิ้น หรือการรักษาการแพ้อาหารด้วยภูมิคุ้มกันบำบัดทางปาก สำหรับผู้ที่ต้องอยู่ใกล้ชิดสิ่งกระตุ้นหรือควบคุมอาการได้ยาก

วิธีเตรียมตัวก่อนตรวจ Skin Prick Test

หยุดยาแก้แพ้กลุ่มต้านฮิสตามีนอย่างน้อย 7 วันก่อนตรวจ เพราะยากลุ่มนี้อาจกดปฏิกิริยาที่ผิวหนัง ทำให้ผลตรวจคลาดเคลื่อน
งดยาสเตียรอยด์ทุกรูปแบบ ทั้งชนิดฉีด ทา และรับประทาน อย่างน้อย 1-3 สัปดาห์ หากจำเป็นต้องใช้ต่อเนื่อง ควรแจ้งแพทย์ล่วงหน้าเพื่อประเมิน
เลี่ยงยากล่อมประสาท ยานอนหลับ ยาแก้เวียนศีรษะ หรือยาแก้เมารถ อย่างน้อย 1-3 สัปดาห์
ไม่จำเป็นต้องงดน้ำหรืออาหารล่วงหน้า

ขั้นตอนการตรวจ Skin Prick Test

ทำความสะอาดผิวหนังบริเวณที่จะทดสอบ (มักเป็นท้องแขนหรือหลังส่วนบน) ด้วยแอลกอฮอล์
ทำเครื่องหมายกำหนดตำแหน่งของสารก่อภูมิแพ้แต่ละชนิดด้วยปากกา
หยดน้ำยาสกัดจากสารก่อภูมิแพ้ลงบนตำแหน่งที่กำหนดไว้
ใช้เข็มปลอดเชื้อปลายเล็กสะกิดผิวหนังเบา ๆ บริเวณที่หยดน้ำยา อาจรู้สึกคล้ายถูกมดกัดเล็กน้อย
รอสังเกตปฏิกิริยาประมาณ 15-20 นาที โดยห้ามเกาบริเวณที่ทดสอบ
แพทย์บันทึกผลจากลักษณะตุ่มนูน รอยแดง หรืออาการคันที่เกิดขึ้น
เช็ดทำความสะอาดผิวอีกครั้ง แล้วทายาบรรเทาอาการคัน บวม แดง ซึ่งจะหายเองภายใน 1-2 ชั่วโมง
ผลข้างเคียงที่อาจพบหลังตรวจ
โดยรวม Skin Test ถือว่าปลอดภัยและมีผลข้างเคียงที่รุนแรงน้อยมาก เนื่องจากใช้สารก่อภูมิแพ้ในปริมาณเพียงเล็กน้อย (เท่าเม็ดถั่วเขียว)
คันและบวมเฉพาะที่ บริเวณที่ทดสอบอาจคัน บวม หรือแดงเล็กน้อย มักหายเองภายในไม่กี่ชั่วโมง หรือใช้ยาแก้แพ้ชนิดทาหรือรับประทานช่วยบรรเทาได้

ชุดทดสอบภูมิแพ้ที่เหมาะสม

ทดสอบสารก่อภูมิแพ้ทางอากาศ	ทดสอบสารก่อภูมิแพ้ทางอาหาร
1.แมลงสาบ (Cockroach)	1.หอยกาบ (Northern Quahog Clam)
2.เกสรหญ้า/วัชพืช (Careless weed)	2.อาหารทะเลมีเปลือก (Shellfish Mix)
3.แมว (Cat)	3.ถั่วเหลือง (Soy Bean)
4.สุนัข (Dog)	4.ถั่วลิสง (Peanut)
5.เชื้อรา (Mold Mix)	5.ข้าวสาลี (Whole Wheat)
6.ไรฝุ่น (Mixed Mite)	6.นมวัว (Cow Milk)
7.เกสรหญ้า (Para grass)	7.ปลาทะเล (Fish Mix)
	8.ไข่ขาว (Egg White)
	9.ไข่แดง (Egg yolk)

ใครบ้างที่ไม่เหมาะกับการตรวจ Skin Prick Test

ทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือน
ผู้ที่มีผิวหนังอักเสบรุนแรง หรือมีผื่นขึ้นทั่วตัว
ผู้ที่ต้องใช้ยาบางชนิดต่อเนื่องและหยุดไม่ได้ เช่น ยาต้านฮิสตามีน ยาสเตียรอยด์ หรือยาต้านเศร้าบางชนิด
ผู้ที่เคยมีประวัติแพ้รุนแรงมาก่อน
สตรีมีครรภ์

ข้อควรระวัง

การทดสอบใช้สารก่อภูมิแพ้ในปริมาณเพียงเล็กน้อย ประมาณขนาดเม็ดถั่วเขียวจึงมีโอกาสน้อยมากที่จะกระตุ้นให้เกิดอาการแพ้รุนแรงจนเป็นอันตรายอย่างไรก็ตาม ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์และเจ้าหน้าที่ตลอดการทดสอบ

อาการภูมิแพ้ของแต่ละคนอาจเกิดจากสารกระตุ้นที่แตกต่างกัน การรู้ว่า “เราแพ้อะไร” จึงเป็นอีกหนึ่งจุดเริ่มต้นสำคัญของการดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม

Skin Prick Test ช่วยค้นหาสารก่อภูมิแพ้ เพื่อให้รู้สาเหตุ หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น และวางแผนการดูแลรักษาได้ตรงจุดมากขึ้น หากมีอาการแพ้เกิดขึ้นบ่อย เป็นเรื้อรัง หรือสงสัยว่ามีสิ่งใดเป็นตัวกระตุ้น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินอาการและพิจารณาวิธีตรวจที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

ศูนย์โรคภูมิแพ้