เป็นภูมิแพ้หรือไซนัส ดูอย่างไร

อาการคัดจมูก น้ำมูกไหล จาม หรือปวดบริเวณใบหน้า เป็นอาการที่หลายคนเคยพบ และมักทำให้เกิดคำถามว่า "ตกลงแล้วเป็นภูมิแพ้หรือไซนัสกันแน่?"

แม้โรคทั้งสองจะมีอาการบางอย่างคล้ายกัน แต่สาเหตุ วิธีการรักษา และการดูแลมีความแตกต่างกัน หากสังเกตอาการได้ถูกต้องตั้งแต่ต้น ก็จะช่วยให้เลือกวิธีดูแลที่เหมาะสม และเข้ารับการรักษาได้ตรงกับสาเหตุ

ภูมิแพ้คืออะไร?

โรคภูมิแพ้จมูก (Allergic Rhinitis) เกิดจากการที่ร่างกายตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้มากกว่าปกติ เช่น

• ไรฝุ่น
• ละอองเกสร
• ขนสัตว์
• เชื้อรา
• ฝุ่นละออง

เมื่อสัมผัสสิ่งกระตุ้น ร่างกายจะหลั่งสารฮิสตามีน (Histamine) ทำให้เกิดอาการต่าง ๆ เช่น จาม คันจมูก น้ำมูกใส และคัดจมูก อาการมักเกิดเป็นช่วง ๆ หรือเกิดซ้ำเมื่อสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ และบางรายอาจเป็นตลอดทั้งปี

ไซนัสอักเสบคืออะไร?

ไซนัสอักเสบ (Sinusitis หรือ Rhinosinusitis) คือภาวะที่โพรงอากาศบริเวณรอบจมูกเกิดการอักเสบ ส่งผลให้มีการบวมของเยื่อบุและมีสารคัดหลั่งสะสมอยู่ภายใน สาเหตุที่พบได้บ่อย ได้แก่

• การติดเชื้อไวรัส
• การติดเชื้อแบคทีเรีย
• ภูมิแพ้ที่ทำให้โพรงจมูกอักเสบเรื้อรัง
• โครงสร้างโพรงจมูกผิดปกติ เช่น ผนังกั้นจมูกคด หรือมีติ่งเนื้อในจมูก

เมื่อของเหลวระบายออกจากโพรงไซนัสได้ไม่ดี จึงเกิดอาการคัดจมูก ปวดแน่นบริเวณใบหน้า และอาจมีน้ำมูกข้นตามมา

เป็นภูมิแพ้หรือไซนัส ดูอย่างไร?

อาการ	ภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis)	ไซนัสอักเสบ (Sinusitis)
สาเหตุ	ร่างกายตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้ เช่น ไรฝุ่น ละอองเกสร ขนสัตว์	การอักเสบของโพรงไซนัสจากการติดเชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือภาวะอุดตันของโพรงจมูก
ลักษณะน้ำมูก	น้ำมูกใส	น้ำมูกข้น สีเหลืองหรือสีเขียวได้
อาการจาม	พบได้บ่อย โดยเฉพาะช่วงเช้า	พบได้น้อย
คันจมูก คันตา	พบได้บ่อย	มักไม่พบ
คัดจมูก	พบได้ มักคัดจมูกทั้ง 2 ข้าง	พบได้ และมักคัดมากกว่า คัดนาน ข้างเดียว
ปวดบริเวณใบหน้า โหนกแก้ม	พบได้น้อย	พบได้บ่อย โดยเฉพาะเวลาก้มหน้า
การรับกลิ่น	อาจลดลง	ลดลงได้ชัดเจน
ไข้	โดยทั่วไปไม่มี	บางรายอาจมีไข้ร่วมด้วย
ระยะเวลาของอาการ	เป็นซ้ำเมื่อสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ หรือเป็นตามฤดูกาล	มักเป็นต่อเนื่องหลายวัน และอาจนานกว่า 10 วัน
แนวทางการดูแลเบื้องต้น	หลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้ ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ และใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์	ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ ดื่มน้ำให้เพียงพอ และพบแพทย์เพื่อประเมินและรับการรักษาที่เหมาะสม

ทำไมภูมิแพ้จึงอาจกลายเป็นไซนัสอักเสบได้?

ผู้ที่เป็นภูมิแพ้จมูกเป็นประจำ เยื่อบุจมูกอาจเกิดการอักเสบและบวมอย่างต่อเนื่อง ทำให้ทางระบายของโพรงไซนัสแคบลง เมื่อการระบายของเหลวทำได้ไม่ดี เชื้อโรคจึงมีโอกาสเจริญเติบโตและทำให้เกิดไซนัสอักเสบตามมาได้ ดังนั้นการดูแลโรคภูมิแพ้อย่างเหมาะสม จึงเป็นอีกหนึ่งวิธีที่ช่วยลดโอกาสเกิดไซนัสอักเสบในระยะยาว

วิธีดูแลอาการเบื้องต้น

หากอาการสัมพันธ์กับภูมิแพ้ สามารถดูแลตนเองได้ เช่น

• หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่ทราบว่าแพ้
• ทำความสะอาดห้องนอนและเครื่องนอนอย่างสม่ำเสมอ
• ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ
• พักผ่อนให้เพียงพอ
• รับประทานยาตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

หากสงสัยว่าเป็นไซนัสอักเสบ ควรดูแลเพิ่มเติม ได้แก่

• ดื่มน้ำให้เพียงพอ
• ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือเพื่อลดสารคัดหลั่ง
• หลีกเลี่ยงควันบุหรี่และฝุ่นละออง
• ใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์ และหลีกเลี่ยงการซื้อยาปฏิชีวนะรับประทานเองโดยไม่มีข้อบ่งชี้

เมื่อใดควรพบแพทย์?

แม้อาการคัดจมูกหรือน้ำมูกไหลจะพบได้บ่อย แต่หากมีอาการต่อไปนี้ ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์

• อาการเป็นต่อเนื่องเกิน 10 วันโดยไม่ดีขึ้น
• ปวดบริเวณหน้าผาก โหนกแก้ม หรือรอบดวงตาชัดเจน
• มีน้ำมูกข้นร่วมกับอาการปวดใบหน้า
• คัดจมูกเรื้อรังจนรบกวนการนอนหรือการใช้ชีวิตประจำวัน
• มีอาการเป็นซ้ำหลายครั้งในแต่ละปี
• การรับกลิ่นลดลงต่อเนื่อง

แพทย์อาจซักประวัติ ตรวจโพรงจมูก หรือพิจารณาการส่องกล้องโพรงจมูก (Nasal Endoscopy) รวมถึงการตรวจเพิ่มเติมในรายที่จำเป็น เพื่อหาสาเหตุและวางแผนการรักษาที่เหมาะสม

ภูมิแพ้และไซนัสอักเสบมีอาการหลายอย่างคล้ายกัน แต่สามารถสังเกตความแตกต่างได้จากลักษณะของน้ำมูก อาการคัน จาม และอาการปวดบริเวณใบหน้า หากมีน้ำมูกใส จาม และคันจมูกเป็นหลัก มักสัมพันธ์กับโรคภูมิแพ้ แต่หากคัดจมูกมาก มีน้ำมูกข้น ร่วมกับอาการปวดบริเวณโหนกแก้มหรือหน้าผาก อาจเป็นสัญญาณของไซนัสอักเสบ ซึ่งควรได้รับการประเมินจากแพทย์เพื่อวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสม

ศูนย์โรคหู คอ จมูก
โทร. 0-2265-7777