มะเร็งลำไส้ใหญ่ ส่วนปลายต่างกับส่วนต้นยังไง?

โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ที่พบบ่อยในคนไทย แต่หลายคนอาจยังไม่ทราบว่ามะเร็งชนิดนี้สามารถเกิดขึ้นได้ในหลายตำแหน่งของลำไส้ ซึ่งมะเร็งลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย (Sigmoid Colon และ Rectum) และมะเร็งลำไส้ใหญ่ส่วนต้น (Ascending Colon) นั้น มีลักษณะการก่อตัวและอาการแจ้งเตือนที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่ามะเร็งลำไส้ใหญ่ส่วนปลายพบได้บ่อยมากถึง 60–70% ของผู้ป่วยทั้งหมด โดยมักแสดงอาการเด่นชัด เช่น ขับถ่ายเป็นเลือดสดหรือขนาดก้อนอุจจาระลีบเล็กลงผิดปกติ ในขณะที่มะเร็งลำไส้ใหญ่ส่วนต้นมักจะซ่อนตัวอย่างเงียบเชียบและไม่แสดงอาการใด ๆ จนกว่าโรคจะลุกลามเข้าสู่ระยะรุนแรง การทำความเข้าใจถึงความแตกต่างของจุดกำเนิดโรค ปัจจัยเสี่ยง รวมถึงการสังเกตความผิดปกติของร่างกาย จะช่วยให้คุณและคนที่คุณรักสามารถรับมือ ตรวจคัดกรองหามะเร็งลำไส้และเข้ารับการรักษาได้อย่างทันท่วงทีก่อนที่จะสายเกินไป

สารบัญ

• ลำไส้ใหญ่แบ่งออกเป็นกี่ส่วน?
• ส่วนปลาย vs. ส่วนต้น อาการต่างกันอย่างไร?
• ปัจจัยเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ต้องรู้
• การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ ควรเริ่มตอนไหน?
• คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ลำไส้ใหญ่แบ่งออกเป็นกี่ส่วน?

โดยปกติแล้วลำไส้ใหญ่ของคนเราจะถูกแบ่งออกเป็นหลายส่วน ซึ่งแต่ละส่วนก็มีหน้าที่และตำแหน่งที่ตั้งแตกต่างกันออกไป

กายวิภาคลำไส้ใหญ่

ลำไส้ใหญ่ของมนุษย์มีความยาวรวมประมาณ 1.5 เมตร ทำหน้าที่หลักในการดูดซึมน้ำและอิเล็กโทรไลต์กลับเข้าสู่ร่างกายจากกากอาหารที่เหลือจากการย่อย โดยเราสามารถแบ่งโครงสร้างของลำไส้ใหญ่ตามทางเดินอาหารได้ดังนี้

• ลำไส้ใหญ่ส่วนต้น Cecum และ Ascending Colon อยู่บริเวณท้องด้านขวาล่างไปจนถึงใต้ชายโครงขวา
• ลำไส้ใหญ่ส่วนขวาง Transverse Colon พาดผ่านช่องท้องจากขวาไปซ้าย
• ลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย Descending, Sigmoid Colon และ Rectum ทอดตัวลงมาทางช่องท้องด้านซ้ายไปจนถึงลำไส้ตรง (Rectum) ซึ่งเป็นส่วนสุดท้ายก่อนกากอาหารจะถูกขับถ่ายออกจากร่างกายผ่านทวารหนัก

ส่วนปลาย vs. ส่วนต้น อาการต่างกันอย่างไร?

ความแตกต่างของตำแหน่งที่เกิดรอยโรค ส่งผลให้ลักษณะอาการของผู้ป่วยแตกต่างกันอย่างชัดเจน การสังเกตความผิดปกติเหล่านี้จะช่วยประเมินได้ว่าก้อนมะเร็งอาจซ่อนอยู่บริเวณใด ดังตารางเปรียบเทียบต่อไปนี้

ปัจจัยเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ต้องรู้

ปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งลำไส้ใหญ่มาจากทั้งพฤติกรรมการใช้ชีวิตและพันธุกรรม การทำความเข้าใจความเสี่ยงเหล่านี้จะช่วยให้คุณปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและป้องกันโรคได้อย่างเหมาะสม โดยปัจจัยเสี่ยงแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่

ปัจจัยที่สามารถปรับเปลี่ยนได้ (พฤติกรรม)

• อาหารการกิน การบริโภคเนื้อแดงและเนื้อสัตว์แปรรูป เช่น ไส้กรอก เบคอน มากกว่า 500 กรัมต่อสัปดาห์ จะเพิ่มความเสี่ยงโรคมะเร็งได้ถึง 17% (ข้อมูลอ้างอิงจาก WHO, 2015)
• ภาวะโรคอ้วน ผู้ที่มีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) มากกว่า 30 จะมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น 1.5 เท่า
• แอลกอฮอล์และบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์มากกว่า 3 ดื่มมาตรฐานต่อวัน และการสูบบุหรี่จัด เป็นปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่
• ขาดการออกกำลังกาย การมีพฤติกรรมเนือยนิ่ง นั่งนาน ทำให้ลำไส้บีบตัวช้าและกักเก็บของเสียไว้นานขึ้น

ปัจจัยที่ปรับเปลี่ยนไม่ได้ (พันธุกรรมและร่างกาย)

• อายุ ความเสี่ยงจะพุ่งสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในผู้ที่มี อายุ 45–50 ปีขึ้นไป
• ประวัติครอบครัว เช่น มีพ่อแม่หรือพี่น้องสายตรงเคยป่วยเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่
• โรคทางพันธุกรรม เช่น โรค Lynch Syndrome หรือ FAP ที่ทำให้เกิดติ่งเนื้อจำนวนมากตั้งแต่อายุน้อย
• โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง เช่น Ulcerative Colitis หรือ Crohn's disease ซึ่งเป็นกลุ่มโรคทางเดินอาหาร ที่ทำให้เยื่อบุลำไส้อักเสบซ้ำ ๆ

การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ ควรเริ่มตอนไหน?

เพื่อป้องกันไม่ให้ติ่งเนื้อพัฒนาเป็นมะเร็ง องค์กรการแพทย์สากลแนะนำให้เริ่มการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ ตามตารางนี้

โรงพยาบาลวิชัยยุทธ มีบริการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ด้วยการส่องกล้อง Colonoscopy โดยแพทย์เฉพาะทางโรคระบบทางเดินอาหาร แนะนำให้ตรวจคัดกรองตั้งแต่อายุ 45 ปีขึ้นไป หรือเร็วกว่านั้นหากมีประวัติครอบครัว นัดหมายได้ที่ www.vichaiyut.com หรือโทร 02-265-7777

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

มะเร็งลำไส้ใหญ่ส่วนปลายรักษาหายได้ไหม?

สามารถรักษาให้หายขาดได้ หากตรวจพบตั้งแต่ระยะที่ 1–2 อัตราการรอดชีวิตใน 5 ปีจะสูงถึง 90% แต่หากปล่อยไว้จนถึงระยะที่ 3 อัตราการรอดชีวิตจะอยู่ที่ 70% และหากเข้าสู่ระยะที่ 4 กระจายไปยังอวัยวะอื่นจะลดลงเหลือเพียง 15–20% การส่องกล้องคัดกรองอย่างสม่ำเสมอจึงมีความสำคัญมาก

มะเร็งลำไส้ใหญ่ vs. ริดสีดวง แยกได้อย่างไร?

ริดสีดวงทวารมักมีลักษณะเป็นเลือดสีแดงสดหยดออกมาหลังถ่ายอุจจาระ เลือดจะไม่คลุกเคล้าเป็นเนื้อเดียวกับอุจจาระและไม่มีภาวะน้ำหนักตัวลดลง แต่มะเร็งลำไส้ใหญ่ มักจะมีเลือดปนฝังอยู่ในเนื้ออุจจาระร่วมกับอาการท้องผูกกะทันหัน อุจจาระลีบเล็กลง และน้ำหนักตัวลดฮวบ หากมีอาการเหล่านี้ควรส่องกล้องเพื่อยืนยันให้ชัดเจน

มีติ่งเนื้อในลำไส้ใหญ่จะกลายเป็นมะเร็งไหม?

ติ่งเนื้อชนิด Adenoma มีโอกาสกลายพันธุ์ไปเป็นเซลล์มะเร็งได้ประมาณ 5–10% โดยใช้เวลาฟูมฟักประมาณ 10–15 ปี แต่หากแพทย์ทำการส่องกล้องและตัดติ่งเนื้อเหล่านี้ออกไปตั้งแต่แรกพบ จะสามารถลดความเสี่ยงในการเกิดโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้สูงถึง 90% เลยทีเดียว

อาหารแบบไหนที่ลดความเสี่ยงมะเร็งลำไส้?

การปรับพฤติกรรมการกินสามารถป้องกันมะเร็งได้ โดยแนะนำให้ทานใยอาหาร 25–30 กรัมต่อวัน จากผัก ผลไม้และธัญพืชไม่ขัดสี ลดปริมาณการทานเนื้อสัตว์สีแดงและเนื้อสัตว์แปรรูป หันมาเน้นโปรตีนจากเนื้อปลา เต้าหู้และพืชตระกูลถั่ว พร้อมทั้งลดการดื่มแอลกอฮอล์และงดสูบบุหรี่

ควรเริ่มส่องกล้องลำไส้ใหญ่ตอนอายุเท่าไหร่?

แนะนำให้เริ่มตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ตั้งแต่อายุ 45 ปี สำหรับคนทั่วไปที่ไม่มีความเสี่ยงพิเศษ แต่หากมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ควรเริ่มตรวจเร็วกว่านั้น คือ ก่อนอายุที่สมาชิกในครอบครัวเป็นมะเร็ง 10 ปี หรือเริ่มตั้งแต่อายุ 40 ปี