แคะหูบ่อย เสี่ยงหูอักเสบจริงไหม

หลายคนรู้สึกว่าการแคะหูเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลความสะอาด บางคนแคะทุกวันหลังอาบน้ำ บางคนรู้สึกคันหูหรือรู้สึกเหมือนมีขี้หูอุดตัน จึงหยิบสำลีก้านมาใช้เป็นประจำ แต่รู้หรือไม่ว่าการแคะหูบ่อยเกินไปอาจไม่ได้ช่วยให้หูสะอาดขึ้น และอาจเพิ่มโอกาสเกิดปัญหาภายในช่องหูได้

แล้วการแคะหูบ่อยทำให้หูอักเสบจริงหรือไม่? คำตอบคือ มีโอกาสเกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะเมื่อแคะหูผิดวิธี ใช้อุปกรณ์ที่ไม่เหมาะสม หรือแคะลึกเข้าไปในช่องหู บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจหน้าที่ของขี้หู ผลกระทบจากการแคะหูบ่อย และวิธีดูแลสุขภาพหูอย่างเหมาะสม

ขี้หูไม่ใช่สิ่งสกปรก แต่เป็นเกราะป้องกันหู

หลายคนเข้าใจว่าขี้หูเป็นสิ่งที่ต้องกำจัดออกให้หมด แต่ในความเป็นจริง ขี้หู (Earwax หรือ Cerumen) มีหน้าที่สำคัญต่อสุขภาพหู ได้แก่

• ช่วยดักจับฝุ่น สิ่งสกปรก และแมลงขนาดเล็ก
• ป้องกันเชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา
• ช่วยหล่อลื่นผิวหนังภายในช่องหู ไม่ให้แห้งแตก
• ลดการระคายเคืองของผิวหนังภายในหู

โดยปกติ ขี้หูจะค่อย ๆ เคลื่อนตัวออกมาบริเวณปากรูหูเองจากการขยับของขากรรไกรขณะพูดหรือเคี้ยวอาหาร จึงไม่จำเป็นต้องแคะหูเป็นประจำ

แคะหูบ่อย เสี่ยงหูอักเสบได้อย่างไร?

แม้ว่าการแคะหูจะให้ความรู้สึกโล่งหูในช่วงแรก แต่หากทำบ่อยหรือทำผิดวิธี อาจทำให้เกิดผลกระทบหลายประการ

1. ผิวหนังในช่องหูเกิดแผลเล็ก ๆ
ผิวหนังภายในช่องหูมีความบอบบาง การใช้สำลีก้าน กิ๊บติดผม ไม้แคะหู หรืออุปกรณ์อื่น ๆ อาจทำให้เกิดรอยถลอกเล็ก ๆ ซึ่งเป็นช่องทางให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกาย และเพิ่มโอกาสเกิดหูชั้นนอกอักเสบ (Otitis Externa)

2. ขี้หูถูกดันเข้าไปลึกกว่าเดิม
สำลีก้านไม่ได้ช่วยดึงขี้หูออกทั้งหมด แต่กลับดันขี้หูเข้าไปใกล้แก้วหูมากขึ้น จนเกิดภาวะขี้หูอุดตัน ส่งผลให้มีอาการ เช่น

• ได้ยินเสียงลดลง
• รู้สึกแน่นหู
• มีเสียงดังในหู
• รู้สึกเหมือนมีอะไรอุดอยู่ภายใน

3. สูญเสียสารป้องกันตามธรรมชาติ
เมื่อขี้หูถูกกำจัดออกบ่อยเกินไป ช่องหูจะสูญเสียเกราะป้องกันตามธรรมชาติ ทำให้ผิวหนังแห้ง ระคายเคือง และมีโอกาสที่เชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อราจะเจริญเติบโตได้ง่ายขึ้น

4. เสี่ยงบาดเจ็บต่อแก้วหู
หากแคะหูลึกเกินไป โดยเฉพาะในเด็ก หรือขณะมีการเคลื่อนไหวกะทันหัน อาจทำให้แก้วหูได้รับบาดเจ็บจนเกิดอาการปวดหู มีเลือดออก หรือการได้ยินลดลงได้

อาการแบบไหนที่อาจบ่งบอกว่าหูเริ่มอักเสบ

หากมีอาการต่อไปนี้ ควรเข้ารับการตรวจโดยแพทย์

• ปวดหู โดยเฉพาะเวลาขยับใบหู
• ช่องหูบวม แดง
• มีน้ำหรือหนองไหลจากหู
• คันหูต่อเนื่อง
• ได้ยินลดลง
• รู้สึกแน่นหูผิดปกติ
• มีกลิ่นจากช่องหู

แพทย์จะตรวจหาสาเหตุของอาการ และเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสม เช่น การทำความสะอาดช่องหูโดยเครื่องมือเฉพาะ การใช้ยาหยอดหู หรือการรักษาตามสาเหตุที่พบ

ถ้ารู้สึกคันหู ควรทำอย่างไร?

อาการคันหูไม่ได้หมายความว่ามีขี้หูมากเสมอไป แต่อาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น

• ผิวหนังแห้ง
• ภูมิแพ้
• การระคายเคืองจากการแคะหู
• การติดเชื้อรา
•  การอักเสบของช่องหู

หากมีอาการคันหูเป็นเวลานาน หรือมีอาการร่วม เช่น ปวดหู มีน้ำไหล หรือได้ยินลดลง ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

วิธีดูแลหูอย่างถูกต้อง

การดูแลหูไม่จำเป็นต้องแคะหูเป็นประจำ เพียงดูแลตามหลักดังนี้

• ทำความสะอาดเฉพาะบริเวณใบหูและปากรูหูด้วยผ้าสะอาด
• หลีกเลี่ยงการใช้สำลีก้านหรืออุปกรณ์แหย่เข้าไปในช่องหู
• หลังว่ายน้ำหรืออาบน้ำ หากมีน้ำเข้าหู ให้เอียงศีรษะเพื่อให้น้ำไหลออกเอง
• หากใช้เครื่องช่วยฟังหรือหูฟังชนิดสอดหู ควรทำความสะอาดอุปกรณ์เป็นประจำ
• หากรู้สึกหูอุดตันหรือสงสัยว่ามีขี้หูอุดตัน ควรให้แพทย์ตรวจและนำออกด้วยวิธีที่เหมาะสม

คำถามที่พบบ่อย

แคะหูทุกวันได้ไหม?
ไม่จำเป็น เพราะช่องหูสามารถกำจัดขี้หูออกได้เองตามธรรมชาติ

สำลีก้านใช้ทำความสะอาดหูได้หรือไม่?
สำลีก้านเหมาะสำหรับเช็ดบริเวณใบหูด้านนอก ไม่ควรสอดเข้าไปในช่องหู เพราะอาจดันขี้หูเข้าไปลึกและทำให้เกิดการระคายเคือง

ควรล้างหูเมื่อไร?
หากมีภาวะขี้หูอุดตัน มีอาการแน่นหู หรือแพทย์ตรวจพบว่ามีขี้หูสะสมจำนวนมาก ควรให้แพทย์เป็นผู้ประเมินและทำความสะอาด

การแคะหูเป็นครั้งคราวอาจไม่ได้ก่อให้เกิดปัญหา แต่การแคะหูบ่อยหรือแคะลึกเข้าไปในช่องหู อาจทำให้เกิดแผลเล็ก ๆ ดันขี้หูเข้าไปอุดตัน สูญเสียเกราะป้องกันตามธรรมชาติ และเพิ่มโอกาสเกิดหูชั้นนอกอักเสบได้

สุขภาพหูที่ดีเริ่มจากการปล่อยให้กลไกธรรมชาติของร่างกายทำงาน และหลีกเลี่ยงการใช้อุปกรณ์สอดเข้าไปในช่องหูโดยไม่จำเป็น หากมีอาการปวดหู แน่นหู คันหูเรื้อรัง หรือได้ยินลดลง ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์หู คอ จมูก เพื่อรับการดูแลที่เหมาะสม

ศูนย์โรคหู คอ จมูก
โทร. 0-2265-7777