ปวดกระดูกสันหลัง สาเหตุคืออะไร อาการ และวิธีรักษาเป็นอย่างไร

อาการปวดหลังเป็นปัญหาสุขภาพที่พบเจอได้บ่อยในชีวิตประจำวัน แต่หากปวดหลังจากปัญหาของกระดูกสันหลังโดยตรง อาจเป็นสภาวะที่ต้องระวังมากกว่าปวดกล้ามเนื้อทั่วไป โดยทั่วไปอาการปวดหลังเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งการอักเสบของกล้ามเนื้อจากพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมในชีวิตประจำวัน น้ำหนักตัวเกิน ไปจนถึงการมีปัญหาหมอนรองกระดูกและข้อต่อกระดูกสันหลังที่เสื่อมสภาพลงตามวัยและการใช้งาน

และถ้าหากมีอาการปวดร้าวลงขา ชา หรืออ่อนแรงร่วมด้วย ถือเป็นสัญญาณอันตรายที่ไม่ควรปล่อยไว้ ควรรีบไปพบแพทย์เฉพาะทางที่ศูนย์โรคกระดูกและข้อ เพื่อวินิจฉัยอาการโดยด่วน เราจะพาทุกคนไปทำความเข้าใจสาเหตุ อาการ และแนวทางรักษาเบื้องต้นที่เหมาะสม

สารบัญ

• ปวดกระดูกสันหลัง คืออาการแบบไหน ต่างจากปวดกล้ามเนื้อหลังอย่างไร?
• สาเหตุของอาการปวดกระดูกสันหลัง มีอะไรบ้าง?
• สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที
• วิธีการวินิจฉัยปวดกระดูกสันหลัง แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?
• รักษาอาการปวดกระดูกสันหลัง ไม่ผ่าตัด vs ผ่าตัด เลือกแบบไหนดี?
• วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น เมื่อปวดกระดูกสันหลัง
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการปวดกระดูกสันหลัง (FAQ)

ปวดกระดูกสันหลัง คืออาการแบบไหน ต่างจากปวดกล้ามเนื้อหลังอย่างไร?

ปวดกระดูกสันหลัง เป็นอาการปวดที่มีต้นเหตุจากโครงสร้างของกระดูกสันหลังโดยตรง เช่น ปัญหาของตัวกระดูกสันหลังเอง หมอนรองกระดูกสันหลัง ข้อต่อกระดูกสันหลัง หรือเส้นประสาทที่ถูกกดทับ มักรู้สึกปวดลึก ๆ กลางหลังและด้านข้าง หรือปวดร้าวลงไปที่ก้นหรือสะโพกในบางครั้ง ต่างจากปวดกล้ามเนื้อหลังโดยตรงที่สาเหตุมักมาจากกล้ามเนื้อตึงอักเสบเพราะใช้งานหนัก หรืออยู่ในท่าทางที่ไม่เหมาะสมเป็นเวลานาน หรือการออกกำลังกายบางชนิด โดยจะรู้สึกปวดตื้อ ๆ เฉพาะบริเวณนั้นๆ และดีขึ้นเมื่อพักการใช้งานและปรับพฤติกรรมที่เป็นความเสี่ยงให้กล้ามเนื้ออักเสบ

สาเหตุของอาการปวดกระดูกสันหลัง มีอะไรบ้าง?

อาการปวดกระดูกสันหลังส่วนใหญ่เกิดจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวันที่ไม่เหมาะสม แต่ทำซ้ำๆ ต่อเนื่องเป็นเวลานาน และอาจมาจากความเสื่อมสภาพของร่างกาย ตามอายุที่เพิ่มขึ้น ทำให้เนื้อเยื่อและกระดูกเปราะบางกว่าเดิม สามารถจัดกลุ่มสาเหตุได้ดังนี้

สาเหตุจากพฤติกรรมและการใช้งานร่างกาย

• ท่าทางไม่เหมาะสม เช่น ยกของหนักผิดท่า การก้มๆ เงยๆ หลังซ้ำๆ ต่อเนื่องเป็นประจำในการทำงานหรือกิจวัตรประจำวัน ก้มคอเล่นโทรศัพท์เป็นเวลานาน นอนอยู่ในท่ากึ่งนั่งกึ่งนอนและดูโทรศัพท์มือถือ แท็บเล็ตหรือทีวีต่อเนื่องอยู่เป็นประจำ
• ออฟฟิศซินโดรม (Office Syndrome) ท่านั่ง ตำแหน่งการวางจอคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์ที่ใช้ (เกิน 1 ชั่วโมงขึ้นไป)
• นั่งหรือยืนในท่าเดิม ๆ นานเกินไป และไม่เปลี่ยนอิริยาบถเลย
• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ ทำให้กระดูกสันหลังต้องรับน้ำหนักมากขึ้น
• ขาดการออกกำลังกาย ทำให้กล้ามเนื้อหลัง สะโพก แกนกลาง และท้องขาดความแข็งแรง กระดูกและหมอนรองกระดูกสันหลังต้องทำงานหนักและแบกรับน้ำหนักตัวมากกว่าที่ควร
• งดการนั่งทำงานบนเตียง โต๊ะรับแขก หรือโต๊ะญี่ปุ่นเตี้ยๆ และใช้คอมพิวเตอร์ขนาดมาตรฐานแทนโน๊ตบุ๊ค หากต้องนั่งทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานานๆ 

สาเหตุจากความเสื่อมของกระดูกและโรคประจำตัว

• หมอนรองกระดูกเสื่อมสภาพจนสูญเสียความยืดหยุ่น และอาจมีการเปื่อย ปริ ฉีกขาด เคลื่อนตัวจนเกิดการกดทับเส้นประสาท ทำให้มีอาการปวดหลังร้าวลงขา
• โรคกระดูกพรุน ทำให้กระดูกสันหลังยุบตัวและปวดเฉียบพลัน
• โรคประจำตัวบางอย่างที่มีผลต่อกระดูกสันหลัง เช่น กลุ่มโรคสันหลังแข็งจากการอักเสบเรื้อรัง (Spondyloarthropathy)
  
  

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที

หากปวดหรือเมื่อยล้าจากการใช้งาน มักไม่รุนแรงและดูแลตัวเองได้ แต่หากปวดกระดูกสันหลังและอาการร่วมบางอย่าง ควรรีบไปพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณเตือนของปัญหาโครงสร้างของกระดูกและหมอนรองกระดูกสันหลังที่มีโอกาสจะทวีความรุนแรงและลุกลาม หรือเรื้อรังต่อไปในอนาคต โดยมีจุดสังเกต ดังนี้

• ปวดร้าวลงขา ตั้งแต่สะโพกลงไปต้นขาหรือปลายเท้า มักร่วมกับอาการชา หรืออาจมีอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อสะโพกขาร่วมด้วย
• ปวดหลังรุนแรงจนขยับตัวไม่ได้ หรือล้า หรือปวดจนกระทบชีวิตประจำวันและการนอน
• กระดูกสันหลังเริ่มผิดรูป ระดับหัวไหล่สูงไม่เท่ากัน หลังโก่ง แอ่น หรือผิดรูป
• ควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ กลั้นปัสสาวะและอุจจาระไม่อยู่
• น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ มีไข้ หนาวสั่น
• ปวดนานติดต่อกันเกิน 2 สัปดาห์ และอาการไม่ดีขึ้นเลย แม้ได้รับการรักษาที่เหมาะสมเบื้องต้นแล้วก็ตาม
  
  

วิธีการวินิจฉัยปวดกระดูกสันหลัง แพทย์ตรวจอะไรบ้าง?

เพื่อวินิจฉัยอาการปวดอย่างแม่นยำ แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกาย ตรวจระบบประสาทที่เกี่ยวข้อง จากนั้นอาจส่งตรวจเพิ่มเติมตามความจำเป็น หรือสงสัยว่าผู้ป่วยมีภาวะความผิดปกติอื่นร่วมด้วย ได้แก่

• เอกซเรย์ (X-ray) ตรวจเช็กกระดูกว่าแตก หัก ยุบตัว หรือผิดรูป มีการเลื่อนของกระดูกสันหลังผิดไปจากปกติ หรือมีการแคบลงหรือทรุดตัวลงของหมอนรองกระดูกสันหลัง หรือภาวะอื่นๆ 
• MRI เพื่อดูรายละเอียดของตัวหมอนรองกระดูกสันหลัง ตลอดจนเส้นประสาทและไขสันหลัง เมื่อสงสัยว่าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท
• CT Scan ตรวจโครงสร้างกระดูกอย่างละเอียด เหมาะกับผู้ป่วยที่สงสัยว่ากระดูกสันหลังคด หรือมีภาวะผิดรูปในรายที่สงสัยว่ามีภาวะกระดูกพรุน
• ตรวจมวลกระดูก
  
  

รักษาอาการปวดกระดูกสันหลัง ไม่ผ่าตัด vs ผ่าตัด เลือกแบบไหนดี?

แนวทางการรักษาอาการปวดกระดูกสันหลังเบื้องต้น สามารถทำได้ด้วยการปรับพฤติกรรม การใช้ยา และกายภาพบำบัด การฉีดยาเข้าโพรงกระดูกสันหลังหรือเส้นประสาทสันหลังบริเวณที่มีปัญหา การฉีดซีเมนต์เข้ากระดูกสันหลัง แต่หากอาการไม่ดีขึ้นหรือโครงสร้างกระดูกผิดปกติอย่างรุนแรง แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัดรักษาเป็นทางเลือกสุดท้าย

รักษาด้วยการปรับพฤติกรรมและกายภาพบำบัด

• ปรับพฤติกรรม หลีกเลี่ยงการยกของหนัก นั่งท่าเดิมเป็นเวลานาน และลดน้ำหนักให้เหมาะกับสรีระ
• ใช้ยา กินหรือทายาแก้ปวด ยาคลายกล้ามเนื้อ หรือยาต้านอักเสบกลุ่ม NSAIDs ตามคำแนะนำของแพทย์
• ทำกายภาพบำบัด เพื่อลดอาการปวดและช่วยให้กล้ามเนื้อยืดหยุ่น ลดตึง และเสริมให้แข็งแรงขึ้น
• ฉีดยาลดการอักเสบเฉพาะจุด ผู้ป่วยที่มีอาการปวดร้าวลงขาหรือหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท แพทย์อาจพิจารณาฉีดยาสเตียรอยด์เข้าโพรงประสาทสันหลัง (ESI) เพื่อลดอาการปวด

รักษาด้วยการผ่าตัด

กรณีที่ผู้ป่วยมีโครงสร้างกระดูกผิดปกติอย่างรุนแรง หรือมีข้อบ่งชี้ชัดเจน เช่น กล้ามเนื้ออ่อนแรง กลั้นการขับถ่ายไม่ได้ หรือเส้นประสาทถูกกดทับ แพทย์จะทำการผ่าตัดเพื่อรักษาอาการ โดยปัจจุบันนิยมการผ่าตัดผ่านกล้องแผลเล็ก เพราะฟื้นตัวไว เสียเลือดน้อย และแผลมีขนาดเล็ก หรือการผ่าตัดเชื่อมข้อสันหลังด้วยโลหะในกรณีที่มีปัญหากระดูกสันหลังที่รุนแรงและเป็นหลายระดับ

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น เมื่อมีอาการปวดหลัง

• ประคบเย็นภายใน 48 ชั่วโมงแรก เพื่อลดการอักเสบ จากนั้นเปลี่ยนเป็นประคบร้อน เพื่อคลายกล้ามเนื้อ
• รับประทานยาแก้ปวด ยาต้านการอักเสบ ตามคำแนะนำของแพทย์
• ปรับท่านั่งให้หลังพิงพนักพิงเต็มที่ ลุกเปลี่ยนอิริยาบถทุก ๆ 30-45 นาที
• หากจำเป็นต้องยกของหนัก ใช้วิธีย่อเข่าลงแทนการก้มหลังเพื่อยกของ
• ยืดและเหยียดหลังเบา ๆ เช่น ท่าเด็กหมอบ เพื่อยืดกระดูกสันหลัง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการปวดกระดูกสันหลัง (FAQ)

ปวดกระดูกสันหลังนานแค่ไหนถึงเรียกว่าเรื้อรัง?

ปวดนานต่อเนื่อง 4-6 สัปดาห์ขึ้นไป ถือเข้าข่ายอาการปวดหลังเรื้อรัง อาจเกิดจากความผิดปกติของโครงสร้างภายใน ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง

ปวดกระดูกสันหลังเรื้อรัง ควรตรวจอะไรบ้าง?

แพทย์มักทำการ MRI กระดูกสันหลังร่วมด้วย นอกเหนือจากการตรวจร่างกายและเอกซเรย์ เพื่อดูรายละเอียดหมอนรองกระดูกและเส้นประสาท

ปวดกระดูกสันหลัง ควรพบหมอเฉพาะทางด้านไหน?

ควรพบแพทย์เฉพาะทางที่ศูนย์โรคกระดูกและข้อ โรงพยาบาลวิชัยยุทธ เพราะแพทย์สามารถประเมินและส่งตรวจภาพถ่ายทางรังสีได้ทันที และมีความชำนาญการด้านการวิเคราะห์โรคและอาการเกี่ยวกับกระดูกโดยเฉพาะ

นั่งทำงานนาน ๆ แล้วมีอาการปวดหลัง ป้องกันยังไง?

ควรลุกเปลี่ยนอิริยาบถบ่อย ๆ ป้องกันไม่ให้นั่งท่าเดิมติดต่อกันนาน ๆ วางโน้ตบุ๊กให้อยู่ในระดับสายตา ไม่ต้องก้มคอมองจอ และยืดกล้ามเนื้อหลังระหว่างวัน เพื่อคลายเมื่อย หลีกเลี่ยงการนอน กึ่งนั่งกึ่งนอน หรือนั่งเก้าอี้ปรับเอนหลัง และดูจอโทรศัพท์มือถือ แท็บเล็ตหรือโทรทัศน์ ออกกำลังกายที่เหมาะสมอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเสริมสร้างความยืดหยุ่นและคามแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบๆหลัง สะโพก แกนกลางลำตัว เช่น การว่ายน้ำ การปั่นจักรยาน
การทำพิลาทีส เพื่อให้กล้ามเนื้อเหล่านี้ช่วยพยุงและรับน้ำหนัก ตลอดจนผ่อนแรงกระดูกสันหลัง เมื่อมีการเคลื่อนไหวและใช้งาน