ข้อเท้าพลิก ปวดข้อเท้า กี่วันหาย และมีทั้งหมดกี่ระดับ?

อาการบาดเจ็บบริเวณข้อเท้าที่พบเจอได้บ่อยที่สุดก็คือ ข้อเท้าพลิก มักเกิดจากการหกล้ม สะดุด ตกบันได หรืออุบัติเหตุจากการเล่นกีฬา ที่ทำให้ข้อเท้าบิดกะทันหันจนเอ็นฉีกขาด โดยจะรู้สึกปวดข้อเท้า บวม มีรอยช้ำ และเดินไม่ค่อยถนัด มีระดับอาการปวดทั้งหมด 3 ระดับ ซึ่งปกติแล้วจะหายภายใน 2-14 วัน แต่หากเป็นระดับรุนแรงอาจปวดนานถึง 3-6 สัปดาห์ขึ้นไป

หากดูแลไม่ถูกวิธีตั้งแต่แรก อาจทำให้เอ็นข้อเท้าไม่แข็งแรงเหมือนเดิมจนข้อเท้าหลวมและพลิกซ้ำได้ง่ายขึ้น บทความนี้จะพาไปดูวิธีแยกความรุนแรงแต่ละระดับ และวิธีการปฐมพยาบาลตามคำแนะนำของศูนย์โรคกระดูกและข้อ

สารบัญ

ข้อเท้าพลิก คืออะไร ต่างจากข้อเท้าแพลงไหม?

ข้อเท้าพลิก (Ankle Sprain) คืออาการที่ข้อเท้าบิดหมุนผิดท่ากะทันหัน จากอุบัติเหตุหกล้ม ก้าวพลาดบันได หรือเล่นกีฬา ส่วนข้อเท้าแพลงเป็นอาการที่ตามมา คือเส้นเอ็นข้อเท้าฉีกหรือบาดเจ็บจากการพลิกนั้น ทำให้ปวดข้อเท้า บวม ช้ำ และเดินลงน้ำหนักได้ยากขึ้นตามระดับความรุนแรง

อาการข้อเท้าพลิกมีอะไรบ้าง สังเกตได้อย่างไร?

ปวดข้อเท้าทันทีหลังพลิก โดยเฉพาะเมื่อกดหรือลงน้ำหนัก
ข้อเท้าบวมภายในไม่กี่ชั่วโมง
มีรอยช้ำเขียวคล้ำรอบข้อเท้าหรือฝ่าเท้า
เดินหรือลงน้ำหนักได้ไม่ถนัด ขยับข้อเท้าลำบาก

ข้อเท้าพลิก 3 ระดับความรุนแรง ต่างกันอย่างไร?

ความรุนแรงของข้อเท้าพลิกมีทั้งหมด 3 ระดับ แบ่งตามลักษณะการฉีกขาดของเส้นเอ็น ซึ่งส่งผลต่อระยะเวลาฟื้นตัว ดังนี้

ลักษณะ	ระดับ 1	ระดับ 2	ระดับ 3
ลักษณะเส้นเอ็น	เส้นเอ็นยืดออกเล็กน้อย	เส้นเอ็นฉีกขาดบางส่วน	เส้นเอ็นฉีกขาดออกจากกัน
อาการ	ปวดข้อเท้า บวมเล็กน้อย ยังพอลงน้ำหนักได้	ปวด บวมและช้ำมากขึ้น ลงน้ำหนักได้ลำบาก	ข้อเท้าหลวม ปวดและบวมรุนแรง ลงน้ำหนักไม่ได้เลย
ระยะเวลาฟื้นตัว	1-2 สัปดาห์	3-6 สัปดาห์	6-8 สัปดาห์

ข้อเท้าพลิก เกิดจากอะไร ใครเสี่ยงบ้าง?

ข้อเท้าพลิกเกิดจากการบิดหรือหมุนของข้อเท้าอย่างรวดเร็ว มักเกิดขณะเดินบนพื้นไม่เรียบ ขึ้น-ลงบันได ใส่รองเท้าส้นสูง หรือเล่นกีฬาที่เคลื่อนไหวเร็ว ๆ เช่น บาสเก็ตบอล ฟุตบอล กลุ่มที่เสี่ยงกว่าคนทั่วไป ได้แก่ นักกีฬา ผู้สูงอายุที่กล้ามเนื้อเริ่มอ่อนแรง และผู้ที่เคยข้อเท้าพลิกบ่อย ๆ

ปวดข้อเท้าทั้งที่ไม่ได้พลิก เกิดจากอะไรได้บ้าง?

สาเหตุส่วนใหญ่มักมาจากการใช้งานข้อเท้าหนักหรือซ้ำ ๆ จนเอ็นและกล้ามเนื้อบาดเจ็บสะสม หรืออาจเกิดจากโรคประจำตัวได้ด้วยเช่นกัน

เอ็นร้อยหวายอักเสบ: จากการออกกำลังกายผิดท่า หรือวิ่งมากเกินไป
กระดูกข้อเท้าแตก: จากอุบัติเหตุ หกล้ม หรือถูกกระแทกแรง ๆ
โรคเก๊าท์: กรดยูริกสะสมในข้อจนตกผลึก จนเกิดอาการปวดเฉียบพลัน
ข้อเสื่อม: จากสภาพการใช้งานและอายุที่เพิ่มขึ้น
เส้นประสาทถูกกดทับ: ทำให้รู้สึกชาและปวดบริเวณข้อเท้า

ข้อเท้าพลิกซ้ำ ๆ บ่อย สาเหตุมาจากอะไร?

เกิดจากกล้ามเนื้อและเอ็นรอบข้อเท้ายังฟื้นตัวได้ไม่เต็มที่ และกลับไปใช้งานในทันที หรือไม่ได้เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ฝึกการทรงตัวหลังจากหายดี ทำให้ข้อเท้าไม่มั่นคงและเสี่ยงพลิกซ้ำได้ง่ายกว่าเดิม

ข้อเท้าพลิก ควรไปหาหมอไหม?

ไม่จำเป็น หากอาการปวดไม่รุนแรง สามารถดูแลเบื้องต้นที่บ้านได้ แต่ถ้ามีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย ควรรีบเดินทางไปพบแพทย์ทันที โดยไม่ต้องรอดูอาการ เพราะกระดูกอาจแตกหรือเอ็นฉีกขาดสมบูรณ์ที่ต้องได้รับการรักษาจากแพทย์เฉพาะทาง

สัญญาณที่บ่งบอกว่าข้อเท้าพลิกรุนแรง ต้องพบแพทย์ทันที

ปวดข้อเท้ารุนแรง จนลงน้ำหนักหรือเดินไม่ได้เลย
ข้อเท้าบวมเป่งผิดปกติ หรือข้อเท้าเบี้ยวผิดรูป
รู้สึกชา ปลายเท้าเย็น ปวดแปลบ หรือสีเท้าเริ่มซีด
รอยฟกช้ำเปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำ

เอ็กซเรย์ข้อเท้าพลิก จำเป็นทุกครั้งไหม?

ไม่จำเป็น แพทย์จะประเมินจากอาการเป็นหลัก หากกดเจ็บที่ปุ่มกระดูก เดินลงน้ำหนักไม่ได้เลย หรือข้อเท้าผิดรูปชัดเจน จึงจะค่อยส่งตรวจเพิ่มเติม เพื่อตรวจว่ากระดูกแตกหรือไม่ และในรายที่อาการรุนแรง แพทย์อาจให้ใส่เฝือกอ่อนหรืออุปกรณ์ประคองข้อเท้า เพื่อช่วยให้เอ็นสมานตัวได้ดีขึ้น

ข้อเท้าพลิก รักษาเบื้องต้นตามหลัก RICE ทำอย่างไร

ข้อเท้าพลิก วิธีรักษาเบื้องต้นทำอย่างไร?

เบื้องต้นสามารถรักษาอาการข้อเท้าพลิกได้ตาม RICE Therapy เป็นหลักการปฐมพยาบาลสากล ที่ช่วยลดอาการบวมและอักเสบของข้อเท้าภายใน 24-48 ชั่วโมงแรก จะช่วยให้กล้ามเนื้อและเอ็นรอบข้อเท้าฟื้นตัวได้ดีขึ้น รวมถึงลดโอกาสข้อเท้าหลวมในอนาคตได้ด้วย

หลักการ RICE ใช้กับข้อเท้าพลิกอย่างไรให้ถูกวิธี

R (Rest): พักการใช้งานข้อเท้าทันที เพื่อสังเกตอาการ
I (Ice): ประคบเย็น 15-20 นาที ทุก ๆ 2 ชั่วโมง เพื่อลดบวม
C (Compression): ใช้ผ้าพันข้อเท้าให้กระชับแต่ไม่แน่นจนขาชา
E (Elevation): ยกเท้าและข้อเท้าให้สูงกว่าระดับหัวใจ ในเวลานั่งและนอน

ข้อเท้าพลิก ห้ามกินอะไร ห้ามทำอะไรบ้าง?

หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ อาหารรสจัด และอาหารแปรรูป เพราะทำให้เส้นเลือดขยายตัว
ห้ามประคบร้อนใน 48 ชั่วโมงแรก เพราะจะยิ่งทำให้ข้อเท้าบวมมากขึ้น
ห้ามลงน้ำหนักหรือเดินต่อทันที เสี่ยงให้เอ็นฉีกขาดมากกว่าเดิม

ข้อเท้าพลิกไม่หาย 3 เดือน ควรทำอย่างไร?

กรณีที่ข้อเท้าไม่หาย 3 เดือน ถือว่าเข้าข่ายการปวดระดับ 3 หรือระดับเรื้อรัง เอ็นข้อเท้าฉีกขาดรุนแรง กระดูกแตก มีอาการบาดเจ็บอื่น ๆ ซ่อนอยู่ หรือเกิดภาวะข้อเท้าหลวม ควรรีบไปที่ศูนย์โรคกระดูกและข้อ เพื่อให้แพทย์เฉพาะทางตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด

ข้อเท้าพลิกเรื้อรัง เสี่ยงข้อเท้าหลวมไหม?

ข้อเท้าพลิกที่ฟื้นตัวได้ไม่สมบูรณ์ เสี่ยงต่อภาวะข้อเท้าหลวม (Chronic Ankle Instability หรือ CAI) และเสี่ยงพลิกซ้ำได้ง่ายมาก ๆ เพราะเส้นเอ็นรอบข้อเท้าหย่อนตัวถาวร ควรหมั่นฝึกทำกายภาพบำบัดเป็นประจำ เพื่อฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ

เมื่อไหร่ที่ต้องผ่าตัดซ่อมเอ็นข้อเท้า?

แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดในผู้ป่วยรายที่เอ็นฉีกขาดสมบูรณ์ ข้อเท้าหลวมเรื้อรัง หรือทำกายภาพบำบัดและใส่อุปกรณ์พยุงข้อเท้าแล้วก็ยังไม่ดีขึ้น การผ่าตัดจะช่วยซ่อมหรือเสริมความแข็งแรงของเอ็นให้กลับมาใช้งานได้อีกครั้ง โดยเฉพาะในนักกีฬาที่ใช้ข้อเท้ารับน้ำหนักหรือแรงเป็นประจำ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับข้อเท้าพลิก ปวดข้อเท้า (FAQ)

ข้อเท้าพลิก เดินได้ไหม ควรเดินหรือพักดี?

ควรพักการเดินในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรกไปก่อน เพื่อลดแรงกระแทกและสังเกตอาการ หากปวดไม่รุนแรงมากสามารถเดินระยะสั้น ๆ ได้หากจำเป็น

ใส่ผ้าพันข้อเท้าหรือ Ankle Support ช่วยได้จริงไหม?

ช่วยได้จริง โดยผ้าพันข้อเท้าเหมาะกับการบาดเจ็บช่วงแรก ส่วนอุปกรณ์พยุงข้อเท้าเหมาะกับช่วงกลับไปใช้งานข้อเท้าหรือเล่นกีฬา เพื่อป้องกันการพลิกซ้ำ

ข้อเท้าพลิกในเด็ก เกี่ยวกับเท้าแบนไหม?

เกี่ยวข้องกัน เพราะเท้าแบนในเด็กจะไม่มีส่วนโค้งของฝ่าเท้าที่ทำหน้าที่กระจายแรงและช่วยทรงตัว ทำให้มีความเสี่ยงข้อเท้าพลิกมากกว่าเด็กที่มีทรงเท้าปกติ

นวดข้อเท้าพลิกได้ไหม ช่วงไหนทำได้ปลอดภัย?

ไม่ควรนวดในช่วง 48 ชั่วโมงแรก เพราะจะทำให้ข้อเท้าบวมและเลือดออกมากขึ้นได้ แต่ถ้าอาการบวมลดลงแล้ว สามารถนวดเพื่อคลายกล้ามเนื้อได้ หลีกเลี่ยงการกดจุดที่บาดเจ็บแรง ๆ