ผนังกั้นจมูกคด ปัญหาที่ทำให้หายใจไม่เต็มปอด

เคยไหมที่รู้สึกว่า "หายใจข้างหนึ่งโล่ง แต่อีกข้างอุดตัน" โดยเฉพาะช่วงก่อนนอน ออกกำลังกาย หรือเมื่อเป็นหวัด จนคิดว่าเป็นเพียงอาการคัดจมูกทั่วไป แต่หากอาการเกิดขึ้นต่อเนื่องเป็นเวลานาน แม้ไม่ได้ป่วย อาจมีสาเหตุมาจากภาวะผนังกั้นจมูกคด (Deviated Nasal Septum) ซึ่งเป็นความผิดปกติที่พบได้บ่อย และส่งผลต่อการหายใจ การนอนหลับ รวมถึงคุณภาพชีวิตในระยะยาว

ผนังกั้นจมูกคด คืออะไร?

ผนังกั้นจมูก (Nasal Septum) เป็นผนังที่แบ่งโพรงจมูกซ้ายและขวา ประกอบด้วยกระดูกและกระดูกอ่อน โดยปกติควรอยู่กึ่งกลางจมูก แต่ในบางคน ผนังกั้นจมูกอาจเอียงหรือคดไปด้านใดด้านหนึ่ง ทำให้ช่องทางเดินอากาศแคบลง ส่งผลให้การไหลเวียนของอากาศไม่สมดุล

ภาวะนี้สามารถพบได้ตั้งแต่กำเนิด หรือเกิดขึ้นภายหลังจากอุบัติเหตุ การกระแทกบริเวณใบหน้า หรือการเจริญเติบโตของกระดูกใบหน้าในช่วงวัยเด็กและวัยรุ่น ทั้งนี้ หลายคนอาจมีผนังกั้นจมูกคดเล็กน้อยโดยไม่มีอาการ แต่หากความคดมากพอ ก็อาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้

อาการที่พบได้บ่อย

อาการของผนังกั้นจมูกคดอาจแตกต่างกันในแต่ละคน ขึ้นอยู่กับระดับความคดและความแคบของโพรงจมูก โดยอาการที่พบได้บ่อย ได้แก่

• หายใจทางจมูกได้ไม่สะดวก โดยเฉพาะข้างใดข้างหนึ่ง
• รู้สึกคัดจมูกเรื้อรัง แม้ไม่ได้เป็นหวัดหรือภูมิแพ้
• ต้องอ้าปากหายใจบ่อย โดยเฉพาะเวลานอน
• นอนกรน หรือคุณภาพการนอนลดลง
• มีเลือดกำเดาไหลได้ง่าย เนื่องจากเยื่อบุจมูกแห้ง
• ปวดหรือรู้สึกแน่นบริเวณใบหน้าในบางราย
• เป็นไซนัสอักเสบซ้ำ ๆ จากการระบายอากาศภายในโพรงไซนัสไม่ดี

ผู้ป่วยหลายรายอาจสังเกตว่าอาการเด่นชัดขึ้นเมื่อออกกำลังกาย หรือเมื่ออยู่ในห้องปรับอากาศเป็นเวลานาน เนื่องจากเยื่อบุจมูกแห้งและเกิดการระคายเคืองได้ง่าย

ผนังกั้นจมูกคด ส่งผลต่อการหายใจอย่างไร?

เมื่อช่องทางเดินอากาศแคบลง อากาศจะผ่านโพรงจมูกได้ลดลง ร่างกายจึงต้องใช้แรงในการหายใจมากขึ้น บางคนจึงรู้สึกเหมือนหายใจได้ไม่เต็มที่ หรือหายใจได้ไม่สุด แม้ว่าปอดและหัวใจจะทำงานเป็นปกติก็ตาม นอกจากนี้ การหายใจทางปากเป็นประจำยังอาจทำให้เกิดอาการคอแห้ง ปากแห้ง และส่งผลต่อคุณภาพการนอน เพราะจมูกมีหน้าที่ช่วยกรองอากาศ เพิ่มความชื้น และปรับอุณหภูมิของอากาศก่อนเข้าสู่ปอด

สาเหตุของผนังกั้นจมูกคด

สาเหตุที่พบได้บ่อย ได้แก่

• ความผิดปกติตั้งแต่กำเนิด
• การเจริญเติบโตของโครงสร้างใบหน้าที่ไม่สมดุล
• อุบัติเหตุหรือแรงกระแทกบริเวณจมูก เช่น การเล่นกีฬา การหกล้ม หรืออุบัติเหตุจากการเดินทาง
• การได้รับแรงกระแทกซ้ำ ๆ จนทำให้กระดูกและกระดูกอ่อนเปลี่ยนตำแหน่ง

รู้ได้อย่างไรว่าเป็นผนังกั้นจมูกคด?

แพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก จะเริ่มจากการซักประวัติและตรวจภายในโพรงจมูก โดยอาจใช้กล้องส่องตรวจโพรงจมูก (Nasal Endoscopy) เพื่อประเมินตำแหน่งและระดับความคด รวมถึงตรวจหาความผิดปกติอื่น ๆ เช่น ริดสีดวงจมูก เยื่อบุจมูกบวม หรือไซนัสอักเสบร่วมด้วย ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หากสงสัยโรคของโพรงไซนัส หรือเพื่อวางแผนการรักษา

ผนังกั้นจมูกคด รักษาอย่างไร?

แนวทางการรักษาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการและผลกระทบต่อการใช้ชีวิต

1. การรักษาแบบไม่ผ่าตัด
หากอาการเกิดจากเยื่อบุจมูกบวมหรือมีภูมิแพ้ร่วมด้วย แพทย์อาจแนะนำ

•   ยาพ่นจมูกชนิดสเตียรอยด์
• ยาต้านฮีสตามีนในผู้ที่มีภูมิแพ้
• การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ
• การหลีกเลี่ยงปัจจัยที่กระตุ้นอาการ

การรักษาเหล่านี้ช่วยลดอาการของเยื่อบุจมูก แต่ไม่สามารถแก้ไขความคดของผนังกั้นจมูกได้

2. การผ่าตัดแก้ไขผนังกั้นจมูก (Septoplasty)
หากมีอาการหายใจติดขัดอย่างต่อเนื่อง หรือส่งผลต่อการนอน การใช้ชีวิต หรือเกิดไซนัสอักเสบซ้ำ อีกทั้งมีภาวะเลือดกำเดาไหลบ่อยๆ แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดปรับแนวผนังกั้นจมูกให้กลับมาอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม
การผ่าตัดทำผ่านรูจมูก จึงโดยทั่วไปไม่เกิดแผลภายนอก และมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มพื้นที่ทางเดินหายใจให้โล่งขึ้น ทั้งนี้ระยะเวลาพักฟื้นและผลลัพธ์อาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ซึ่งแพทย์จะประเมินและให้คำแนะนำเป็นรายบุคคล

วิธีดูแลตัวเองเมื่อมีอาการ

นอกจากการรักษาตามคำแนะนำของแพทย์แล้ว การดูแลตนเองก็ช่วยให้โพรงจมูกทำงานได้ดีขึ้น เช่น

• ล้างจมูกด้วยน้ำเกลืออย่างถูกวิธี
• ดื่มน้ำให้เพียงพอเพื่อช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นของเยื่อบุจมูก
• หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ฝุ่น และสารระคายเคือง
• สวมอุปกรณ์ป้องกันเมื่อเล่นกีฬาที่มีโอกาสเกิดการกระแทกบริเวณใบหน้า
• พักผ่อนให้เพียงพอ และดูแลสุขภาพโดยรวมอย่างสม่ำเสมอ

เมื่อไรควรพบแพทย์?

ควรเข้ารับการตรวจหากมีอาการต่อไปนี้

• หายใจทางจมูกลำบากต่อเนื่องหลายสัปดาห์
• คัดจมูกเรื้อรังแม้ไม่ได้เป็นหวัด
• นอนกรนร่วมกับหายใจติดขัดขณะนอน
• มีไซนัสอักเสบเป็นซ้ำ
• มีเลือดกำเดาไหลบ่อยโดยไม่ทราบสาเหตุ
• เคยได้รับอุบัติเหตุบริเวณจมูกแล้วมีอาการหายใจเปลี่ยนไป

ผนังกั้นจมูกคดเป็นภาวะที่พบได้บ่อย และอาจเป็นสาเหตุของอาการหายใจไม่สะดวก คัดจมูกเรื้อรัง นอนกรน หรือไซนัสอักเสบซ้ำ แม้ว่าหลายคนจะใช้ชีวิตได้ตามปกติ แต่หากอาการเริ่มส่งผลต่อการนอน การออกกำลังกาย หรือกิจวัตรประจำวัน การเข้ารับการตรวจโดยแพทย์เฉพาะทางจะช่วยค้นหาสาเหตุและวางแผนการรักษาที่เหมาะสม เพื่อให้กลับมาหายใจได้สะดวกและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

ศูนย์โรคหู คอ จมูก
โทร. 0-2265-7777